Türkiye’de araç kiralama, ister iş gezisi, ister tatil ya da geçici araç ihtiyacı olsun, birçok sürücü için pratik bir çözümdür. Ancak bu süreç, kiralama şirketlerinin farklı politikaları ve sözleşmelerdeki karmaşık maddeler nedeniyle bazen kafa karıştırıcı olabilir. Bilinçsizce imzalanan bir sözleşme, beklenmedik maliyetlere ve ciddi hukuki sorunlara yol açabilir.
Oto.net.tr olarak hazırladığımız bu detaylı rehberde, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına ve sektör standartlarına uygun olarak güncel araba kiralama şartlarını, finansal yükümlülükleri, sigorta detaylarını ve aracı sorunsuz teslim etme/alma süreçlerini adım adım inceliyoruz. Bu rehber, araç kiralama kararınızı bilinçli bir şekilde vermenize yardımcı olacaktır.
Bu makalede şunları öğreneceksiniz:
- Araç kiralamak için temel yaş ve ehliyet gereklilikleri nelerdir?
- Kiralama sırasında talep edilen depozito (provizyon) ne işe yarar ve nasıl iade edilir?
- Sözleşmedeki limitler (KM, süre, ek sürücü) nasıl yönetilmelidir?
- Kasko ve Muafiyet Sigortası arasındaki farklar ve kaza durumunda atılması gereken adımlar.
1. Kimler Araç Kiralayabilir? Temel Yaş, Ehliyet ve Deneyim Şartları
Araç kiralama şartlarının en temelini yasal uygunluk ve sürüş deneyimi oluşturur. Kiralama şirketleri, riski minimize etmek adına genellikle yasal zorunlulukların üzerinde ek şartlar talep ederler. Bu şartlar, kiralanacak aracın sınıfına (ekonomik, orta, lüks) göre farklılık gösterebilir.
Genel Geçer Şartlar (Ekonomik Sınıf Araçlar İçin):
- Yaş Sınırı: Genellikle en az 21 yaşını doldurmuş olmak gerekir.
- Ehliyet Süresi: En az 2 yıllık geçerli sürücü belgesine sahip olmak. Uluslararası kiralamalarda bazı şirketler Uluslararası Sürücü Belgesi (IDP) talep edebilir, ancak Türkiye sınırları içinde genellikle AB ülkeleri ve birçok ülkenin ehliyeti kabul edilir.
Orta ve Lüks Sınıf Araçlar İçin Ek Şartlar:
Daha yüksek motor hacmine sahip veya daha pahalı araçları kiralarken, şirketler daha yüksek risk nedeniyle aşağıdaki şartları zorunlu tutar:
- Yaş Sınırı: 25 ila 27 yaşını doldurmuş olmak.
- Ehliyet Süresi: 3 ila 5 yıllık geçerli sürücü belgesine sahip olmak.
- Kredi Kartı Şartı: Genellikle lüks araçlar için depozitonun daha yüksek olması nedeniyle, kiracının kendi adına düzenlenmiş iki farklı kredi kartı talep edilebilir.
Uyarı: Sürücü belgesinin dijital veya fotokopi versiyonları kabul edilmez; fiziksel belgenin ibrazı zorunludur.
2. Finansal Şartlar: Depozito, Kredi Kartı ve Ödeme Yöntemleri
Araç kiralama sürecinin en hassas kısmı finansal yükümlülüklerdir. Türkiye’de araç kiralamak isteyenlerin, kira bedeline ek olarak güvence bedeli (depozito) için hazırlıklı olmaları gerekir.
2.1. Depozito (Provizyon) Uygulaması
Depozito, kiralama süresince oluşabilecek trafik cezaları, HGS/OGS geçiş ücretleri, yakıt eksikliği, küçük hasarlar veya sigorta muafiyet bedelini güvence altına almak için araç tesliminde kiracının kredi kartından bloke edilen tutardır.
- Miktar: Aracın sınıfına ve kiralama süresine bağlı olarak 5.000 TL ile 30.000 TL veya daha yüksek aralıklarda değişebilir. (Bu rakamlar piyasa koşullarına ve enflasyona göre sürekli güncellenmektedir.)
- Ödeme Yöntemi: Şirketlerin büyük çoğunluğu depozito için kiracının adına düzenlenmiş, yeterli limiti olan bir kredi kartını zorunlu tutar. Başkasına ait veya banka kartı/nakit depozito kabul etmeyen firmalar oldukça yaygındır.
- İade Süresi: Araç sorunsuz iade edildikten sonra, provizyon (bloke) genellikle 3 ila 25 iş günü içinde (bankaların işlem sürelerine bağlı olarak) kalkar. Bu süre zarfında trafik cezalarının sisteme düşmesi beklenir.
2.2. Kredi Kartı Şartı
Türkiye’deki kurumsal kiralama şirketleri genellikle kira bedelinin ve depozitonun ödenmesi için kredi kartı zorunluluğu getirir. Bunun temel nedeni, kart sahibinin finansal güvenilirliğinin bir ölçütü olarak kabul edilmesidir.
- Kiracı Adına Kart: Kredi kartı, sözleşmeyi imzalayan asıl kiracının adına olmalıdır. Ek sürücünün veya başkasının kartı kullanılamaz.
- Sanal Kart/Debit Kart: Depozito için sanal kart veya banka kartı (Debit Card) genellikle kabul edilmez, zira provizyon işlemi için kredi limitinin olması esastır.
3. Araç Kiralama Sözleşmesi ve Dikkat Edilmesi Gereken Gizli Maddeler
Sözleşme, kiralama sürecinin hukuki temelidir. Acele etmeden, her bir maddeyi okumak kritik önem taşır. Özellikle aşağıdaki maddelere odaklanın:
3.1. Kilometre (KM) Sınırlamaları
Günlük veya aylık kiralamalarda şirketler, aracın yıpranmasını kontrol etmek için KM limiti koyar (örneğin günlük 300 km, aylık 3000 km). Bu limitler aşıldığında ciddi ek ücretler ortaya çıkar.
- Ek Ücretlendirme: Limit aşımında kilometre başına belirlenen (genellikle 1 TL ile 5 TL arasında değişen) bir ek ücret tahsil edilir. Uzun süreli kiralamalarda limitsiz seçeneği daha avantajlı olabilir.
3.2. Ek Sürücü Şartı
Aracı kiralayan dışındaki bir kişinin aracı kullanabilmesi için, sözleşmede mutlaka “Ek Sürücü” olarak belirtilmesi ve onun da yaş/ehliyet şartlarını karşılaması gerekir.
- Risk Uyarısı: Sözleşmede adı geçmeyen bir sürücünün karıştığı kaza veya hasarlarda, sigorta geçersiz sayılır ve tüm hasar maliyeti (muafiyet olmaksızın) kiracıdan tahsil edilir. Bu, en büyük finansal risklerden biridir.
3.3. Yakıt Politikası
Türkiye’deki standart uygulama “Depo Dolu Al, Dolu İade Et” politikasıdır. Eğer araç eksik yakıtla iade edilirse, şirket hem eksik yakıt bedelini hem de yakıt ikmali için hizmet bedelini tahsil eder.
3.4. Trafik Cezaları ve HGS/OGS Geçişleri
Kiralama süresi boyunca oluşan tüm trafik cezaları, otopark ücretleri ve köprü/otoyol geçiş ücretleri kiracıya aittir.
- İşlem Ücreti: Kiralama şirketleri, oluşan cezaları kiracıya yansıtırken, bu cezanın tahsilat ve takip süreci için genellikle belirli bir “Hizmet Bedeli” (örneğin ceza tutarının %18’i veya sabit bir rakam) ekler.
4. Sigorta ve Güvence: Kasko, Muafiyet ve Sorumluluklar
Araç kiralarken sigorta koşullarını anlamak, büyük maliyetlerden kaçınmanın anahtarıdır. Türkiye’de kiralanan tüm araçlar zorunlu trafik sigortası ve genellikle kasko ile korunur, ancak burada “muafiyet” kavramı devreye girer.
4.1. Kasko ve Muafiyet (Sorumluluk Sınırı)
Kasko, kiralanan aracı hasarlara karşı korur, ancak çoğu kiralama sözleşmesinde standart kasko, belirli bir muafiyet (deductible) bedeli içerir.
- Muafiyet Nedir? Kaza sonucu oluşan hasarın belirli bir tutarına kadar (örneğin 5.000 TL) kiracının sorumlu olduğu bedeldir. Hasar bu tutarın altındaysa, tamamını kiracı öder; üzerindeyse, kiracı sadece muafiyet bedelini öder, geri kalanını kasko karşılar.
- Tam Kasko / Süper Mini Hasar Güvencesi: Birçok şirket, ek ücret karşılığında muafiyeti sıfırlayan veya çok düşük bir seviyeye indiren ek sigorta paketleri (Genellikle CDW, SCDW, FDW gibi isimlerle anılır) sunar. Yüksek güvenlik ve huzur için bu ek sigortaların alınması şiddetle tavsiye edilir.
4.2. Kasko ve Sigortanın Geçersiz Kaldığı Durumlar
Aşağıdaki durumlarda kasko veya ek sigorta paketleri dahi geçerliliğini yitirir ve tüm hasar bedeli (araç değeri dahil) kiracıdan tahsil edilir. Bu maddeler hayati önem taşır:
- Yasal hız limitlerinin aşılması sonucu kaza yapılması.
- Alkol veya uyuşturucu etkisi altında araç kullanılması.
- Sözleşmede adı geçmeyen “Ek Sürücü” tarafından kaza yapılması.
- Lastik patlaması, jant hasarı veya aracın alt takımına gelen hasarlar (genellikle kasko dışı tutulur, özel lastik güvencesi gerekebilir).
- Aracın hatalı kullanılması veya hor kullanılması sonucu oluşan mekanik arızalar (örneğin, yağsız bırakılan motor).
- Kaza anında (2 iş günü içinde) kaza tespit tutanağının düzenlenmemesi veya yetkili mercilere (polis/jandarma) haber verilmemesi.
Kritik Uyarı: Bir kaza durumunda, hasar ne kadar küçük olursa olsun, derhal kiralama şirketine ve güvenlik güçlerine (polis/jandarma) bilgi vermek ve Kaza Tespit Tutanağı düzenlemek zorunludur. Tutanak ve alkol raporu olmadan sigorta işlemi başlatılamaz.
5. Aracı Teslim Alma ve İade Süreci: Adım Adım Kontrol Kılavuzu
Aracı teslim alma ve iade etme aşamaları, olası anlaşmazlıkları önlemek için en kritik aşamalardır.
5.1. Teslim Alma Kontrolleri
Aracı teslim alırken, zaman kısıtlamasına aldırış etmeden aşağıdaki kontrolleri titizlikle yapın:
- Mevcut Hasar Kontrolü: Araç gövdesindeki, tamponlardaki ve camlardaki çizikleri, ezikleri kontrol edin. Tüm bu hasarların, kiralama şirketinin hazırladığı “Araç Teslim Formu”na (Ekspertiz Formu) tam olarak kaydedildiğinden emin olun.
- Fotoğraf ve Video Kaydı: Anlaşmazlıkları önlemek için aracı teslim almadan hemen önce her açıdan detaylı fotoğraflar ve kısa videolar çekin. Olası hasarları özellikle yakın plan çekin.
- Lastik ve Far Kontrolü: Lastiklerin durumu (diş derinliği, şişkinlik) ve tüm farların (uzun, kısa, sinyal) çalıştığından emin olun.
- Yakıt ve KM Sayacı: Deponun dolu olduğunu teyit edin ve kilometre sayacını not edin.
- Avadanlık Kontrolü: Stepne, ilk yardım çantası, trafik seti ve ruhsat/sigorta belgelerinin araçta eksiksiz bulunduğundan emin olun.
5.2. İade Süreci ve Geç Teslimat
Aracı, sözleşmede belirtilen gün ve saatte teslim etmeye özen gösterin.
- Erken/Geç İade: Erken iadede genellikle ücret iadesi yapılmaz. Geç iadelerde ise şirketler, tolerans süresinden sonra (genellikle 1-2 saat) ek gün ücreti veya günlük ücretin iki katı gibi cezai bedeller talep edebilirler.
- İade Kontrolü: Aracı teslim ettiğinizde, şirketin yetkilisi ile birlikte tüm hasarları tekrar kontrol edin. Herhangi bir yeni hasar tespit edilmezse, “Araç İade Formu”nu imzalayarak bir kopyasını mutlaka saklayın.
6. Türkiye Trafik Kuralları ve Cezai Yükümlülükler
Kiralık araç kullanırken Türkiye trafik kurallarına uymamak sadece cezalara değil, aynı zamanda sigortanın iptaline de yol açabilir.
6.1. HGS ve OGS Kullanımı
Türkiye’deki otoyol ve köprü geçişleri HGS (Hızlı Geçiş Sistemi) veya OGS (Otomatik Geçiş Sistemi) ile yapılır. Kiralık araçlarda bu sistemler genellikle aktiftir.
- Tahsilat: Geçişler otomatik olarak araç plakasına kaydedilir. Kiralama şirketi bu ücretleri, kiralama süresinden sonra depozitodan tahsil eder ve üzerine hizmet bedeli ekleyebilir.
- Kaçak Geçiş: Eğer HGS/OGS etiketi olmayan bir araçla paralı yoldan geçerseniz, bu “İhlalli Geçiş” olarak kabul edilir ve cezası oldukça yüksektir. Bu cezalar direkt olarak kiracıya yansıtılır.
6.2. Güvenlik İhlalleri ve Ceza Sorumluluğu
Hız limitlerinin aşılması, kırmızı ışık ihlali, hatalı park etme gibi tüm cezaların yasal sorumluluğu kiralama süresi boyunca kiracıya aittir.
Güvenlik Uyarısı: Kiralık araçların periyodik bakımları şirketler tarafından yapılsa da, yolculuğa çıkmadan önce kendiniz de lastik basınçlarını, sıvı seviyelerini ve sinyal lambalarını kontrol etmelisiniz. Aracın güvenliğinden birincil olarak sürücü sorumludur.
7. Sık Yapılan Hatalar ve Kaçınılması Gereken Durumlar
Kiralama sürecinde karşılaşılan yaygın sorunlar genellikle ihmal edilen küçük detaylardan kaynaklanır:
- Sözleşmeyi Okumamak: Özellikle muafiyet, KM sınırı ve gecikme cezaları gibi kritik finansal maddeleri atlamak, yüksek ek maliyetlere neden olur.
- Ek Sürücüyü Kaydetmemek: Kaza durumunda sigortanın iptal olmasına neden olan en yaygın hatadır.
- Depozito için Başkasının Kartını Sunmak: Şirketler buna izin vermez ve kiralama işleminiz bu nedenle iptal olabilir.
- Hasarları Belirtmemek: Aracı teslim alırken gördüğünüz en ufak çizikleri bile sözleşmeye işletmezseniz, iade sırasında bu hasarlar sizin sorumluluğunuza atılabilir.
- HGS/OGS Bakiyesini Sorgulamamak: Geçiş ücretlerinin çok yüksek faturalara dönüşmemesi için güzergah planlaması yapın ve kaçak geçiş yapmamaya özen gösterin.
Sonuç: Bilinçli Kiralama, Güvenli Sürüş
Türkiye’de araba kiralama şartları, detaylara ve yasal sorumluluklara dikkat etmeyi gerektirir. Kiralamadan önce şirket politikalarını, özellikle de sigorta muafiyetlerini ve kilometre limitlerini anlamak, beklenmedik maliyet riskini ortadan kaldıracaktır.
Unutmayın ki araç kiralama, yüksek maliyetli ve güvenlik odaklı bir işlemdir (YMYL). Bu nedenle, tüm evrakları saklayın, aracı teslim alırken ve iade ederken fotoğraf/video kanıtı oluşturun ve sözleşmede adı geçen yetkili sürücüler dışında kimsenin aracı kullanmasına izin vermeyin. Güvenliğiniz için, kritik konularda (kaza, arıza) kiralama şirketi ve yetkili servisle derhal iletişime geçmek en doğru adımdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kiralık aracı başka bir şehirde teslim edebilir miyim?
Evet, çoğu büyük kiralama şirketi (tek yön kiralama/drop-off) hizmeti sunar. Ancak bu hizmet ek bir ücret gerektirir. Bu ücret, teslimat yapılacak şehir ve mesafe baz alınarak hesaplanır ve sözleşme öncesinde belirlenmelidir.
Kiralama sırasında trafik cezası alırsam ne olur?
Trafik cezaları, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından kiralama şirketine tebliğ edilir. Şirket, bu cezayı ödeme süresinin ardından size yansıtırken, yasal olarak hakkı olan tahsilat/hizmet bedelini de ekler. Bu tutar genellikle depozitodan bloke edilir.
Depozito iadesi neden uzun sürüyor?
Depozito (provizyon) iadesinin uzun sürmesinin (3-25 gün) temel nedeni, bankaların işlem süreleri ve kiralama şirketlerinin kiralama süresince oluşan trafik cezaları ile HGS/OGS geçiş ücretlerinin sisteme düşmesini beklemesidir.
Araç kiralarken nakit depozito kabul eden firmalar var mı?
Kurumsal ve büyük ölçekli şirketler, güvenlik ve provizyon takibi zorluğu nedeniyle genellikle nakit depozito kabul etmez. Bazı küçük veya yerel firmalar nakit kabul edebilir; ancak bu durum daha yüksek risk ve daha az hukuki güvence anlamına gelebilir.
Kiralanan aracın bakımı kime aittir?
Kiralık araçların periyodik bakımları kiralama şirketine aittir. Kiralama süreniz bakım dönemine denk gelirse, şirketi bilgilendirerek anlaşmalı servislere yönlendirilmeyi talep etmelisiniz. Lastik basıncı ve cam suyu gibi günlük kontroller ise kiracının sorumluluğundadır.
Yurt dışı ehliyeti ile Türkiye’de araç kiralama şartları nelerdir?
Yurt dışı ehliyetleri ile Türkiye’de ilk 6 ay araç kullanılabilir. Ancak 6 aydan sonra Türkiye’de ikamet ediliyorsa, ehliyetin Türk ehliyetine çevrilmesi gerekir. Kiralama şirketleri genellikle İngilizce veya Latin alfabesi ile yazılmış geçerli yurt dışı ehliyetlerini kabul eder.
