Elektrikli araçlar (EA) dünyasına adım atmak isteyen veya mevcut aracını daha uzun menzilli bir modelle değiştirmeyi düşünen pek çok sürücünün aklındaki en büyük soru şüphesiz menzil kaygısıdır. Özellikle Türkiye gibi şarj altyapısının hızla geliştiği ancak henüz her noktaya yayılmadığı ülkelerde, tek bir şarjla en uzun mesafeyi kat edebilmek kritik bir avantaj sağlıyor.
Oto.net.tr olarak hazırladığımız bu detaylı rehberde, güncel otomotiv teknolojileri ışığında, en uzun menzilli elektrikli arabaların hangi modeller olduğunu teknik verilerle inceleyeceğiz. Ayrıca, menzili belirleyen temel faktörleri, WLTP verileri ile gerçek dünya performansı arasındaki farkları ve bir elektrikli araçtan en yüksek verimi nasıl alabileceğinizi adım adım açıklayacağız.
Bu makaleyi okuduktan sonra:
- Piyasadaki en uzun menzile sahip modelleri WLTP verilerine göre öğrenecek,
- Menzili etkileyen teknik ve çevresel faktörleri anlayacak,
- Elektrikli araç seçimi yaparken menzil dışındaki önemli kriterleri kavrayacak,
- Kendi aracınızın menzilini nasıl optimize edebileceğiniz konusunda pratik ipuçları edineceksiniz.
Menzil Kaygısı ve Elektrikli Araç Seçiminde Menzilin Önemi
Menzil kaygısı (range anxiety), sürücülerin şarjları bitmeden bir sonraki şarj istasyonuna ulaşamayacaklarına dair duyduğu endişedir. Benzinli veya dizel araçlarda yakıt ikmali kolay ve hızlı olduğu için bu kaygı minimuma inerken, elektrikli araçlarda şarj etme süresinin uzunluğu ve şarj noktalarının seyrekliği nedeniyle menzil kritik bir seçim kriteri hâline gelmiştir.
Türkiye’de araç sahipleri, özellikle uzun şehirlerarası yolculuklar (İstanbul-Ankara, İzmir-Antalya vb.) planlarken, aracın resmi menzilinin büyük bir kısmını hızlı otoban hızlarında kaybedebileceğini göz önünde bulundurmak zorundadır. Bu nedenle, yüksek menzil, sadece psikolojik rahatlık sağlamakla kalmaz, aynı zamanda rota planlamasında esneklik ve zaman tasarrufu da sunar.
Neden “En Uzun Menzilli” Bir EV İstenir?
- Seyrek Şarj İhtiyacı: Günlük kullanımda şarj etme sıklığını azaltır, haftada bir veya daha az şarj yeterli olabilir.
- Uzun Yol Konforu: Şehirlerarası seyahatlerde molaların yalnızca sürücü ihtiyacına göre planlanmasını sağlar, şarj molasına bağımlılığı azaltır.
- Hız Etkisine Dayanım: Otoban hızlarında (120-140 km/s) enerji tüketimi büyük ölçüde artsa bile, yüksek batarya kapasitesi sayesinde kabul edilebilir bir menzil korunur.
- Kış Koşullarına Adaptasyon: Soğuk havalarda batarya performansı düştüğünde ve ısıtma sistemleri enerji harcadığında, yüksek menzilli araçlar daha fazla tampon sağlar.
Elektrikli Araç Menzilini Belirleyen Temel Teknik Faktörler
Bir elektrikli aracın tek bir şarjla ne kadar gidebileceği, basitçe bataryanın büyüklüğüne bağlı değildir. Bu, dört ana teknik parametrenin karmaşık bir dengesidir.
1. Batarya Kapasitesi (kWh)
Batarya kapasitesi, bir aracın depolayabileceği toplam elektrik enerjisini gösterir ve kilovat saat (kWh) birimiyle ölçülür. Tıpkı benzin deposunun hacmi gibi düşünülebilir. Menzil beklentisi yüksek olan modellerde genellikle 90 kWh ile 120 kWh aralığında büyük bataryalar kullanılır.
- Net Kapasite (Kullanılabilir Kapasite): Üreticiler, bataryanın ömrünü uzatmak ve aşırı şarj/deşarjı önlemek için genellikle bataryanın tamamını kullanıma açmazlar. Önemli olan, aracın gerçekten kullanabildiği net kWh değeridir.
2. Verimlilik (Wh/km veya km/kWh)
Verimlilik, aracın 1 kilometrede ne kadar enerji tükettiğini gösterir. Bu, belki de en kritik faktördür. Aerodinamik sürtünme katsayısı (Cd), ağırlık ve motor/aktarma organlarının verimliliği bu değeri doğrudan etkiler.
- Yüksek verimli bir araba (örneğin 150 Wh/km), büyük bataryalı ancak daha az verimli bir arabadan (örneğin 220 Wh/km) daha uzun menzil sunabilir.
- Örneğin, 100 kWh bataryalı, 200 Wh/km tüketen bir araç, teorik olarak 500 km menzile sahiptir (100.000 Wh / 200 Wh/km = 500 km).
3. Aerodinamik Tasarım
Hava sürtünme katsayısı (Cd), özellikle otoban hızlarında (80 km/s üzeri) menzili en çok etkileyen faktörlerden biridir. Sedan veya coupe formundaki alçak araçlar, SUV’lere kıyasla genellikle daha iyi aerodinamik katsayılara sahiptir (örneğin 0.20 – 0.23 Cd aralığı). Bu sayede aynı enerjiyle daha uzağa gidebilirler.
4. Termal Yönetim ve Isı Pompası
Bataryanın ideal çalışma sıcaklığında (genellikle 20-40°C arası) tutulması, hem menzil hem de şarj hızı için hayati önem taşır. Gelişmiş termal yönetim sistemleri ve ısı pompaları, kabin ısıtma/soğutma için bataryadan daha az enerji çeker, bu da özellikle Türkiye’nin soğuk kış ve sıcak yaz aylarında menzili korumaya yardımcı olur.
Güncel Piyasada En Uzun Menzilli Elektrikli Arabalar (WLTP Verileriyle)
Elektrikli araçların menzil karşılaştırmasında kullanılan resmî standart, Avrupa’da uygulanan Dünya Çapında Uyumlu Hafif Araç Test Prosedürü (WLTP) değerleridir. WLTP, laboratuvar ortamında, ideal koşullar altında ve ortalama hızlar kullanılarak belirlenen bir tahmindir.
Uyarı: Aşağıdaki menzil değerleri, aracın teknik özelliklerine, donanımına ve güncel üreticilerin WLTP beyanlarına göre belirlenmiştir. Bu veriler, piyasaya sürülen yeni modellerle sürekli değişebilir. Satın alma kararı vermeden önce güncel verileri kontrol etmeniz önemlidir.
Absolut Liderler: 700+ Kilometre Kulübü
Piyasada 700 km’nin üzerinde WLTP menzili sunan modeller, genellikle en büyük batarya paketlerine ve en düşük aerodinamik sürtünme katsayılarına sahip lüks segment araçlardır.
- Mercedes-Benz EQS (Büyük Batarya Seçeneği):
- WLTP Menzili: 700 – 780 km (Versiyona göre değişir)
- Neden Uzun Menzilli: 107.8 kWh net kullanılabilir batarya kapasitesi ve son derece düşük sürtünme katsayısı (0.20 Cd’ye kadar) sayesinde rekor verimlilik sunar.
- Lucid Air (En Üst Versiyonlar):
- EPA Menzili (WLTP’den daha katıdır): 830+ km (Piyasadaki en uzun menzil)
- Neden Uzun Menzilli: Mükemmel motor verimliliği, 112 kWh’a kadar batarya ve yenilikçi güç aktarma sistemleri.
- Tesla Model S Plaid / Uzun Menzil:
- WLTP Menzili: 630 – 650 km aralığında.
- Neden Uzun Menzilli: Sürekli güncellenen verimlilik yazılımları ve büyük batarya paketi (yaklaşık 100 kWh).
Premium Segment ve Ulaşılabilir Uzun Menzil (550 – 650 km Aralığı)
Bu segment, fiyat/performans dengesini koruyarak uzun menzil ihtiyacını karşılayan, Türkiye pazarında daha çok ilgi gören modelleri içerir:
- Hyundai Ioniq 6 (Uzun Menzil Versiyonu):
- WLTP Menzili: 614 km’ye kadar.
- Neden Uzun Menzilli: 77.4 kWh kapasiteli batarya ve son derece akıcı, aerodinamik tasarım (0.21 Cd). Mükemmel verimlilik sunan bir modeldir.
- Kia EV6 / EV9 (Uzun Menzil Versiyonu):
- WLTP Menzili: 528 – 563 km aralığında.
- Neden Uzun Menzilli: E-GMP platformunun verimliliği ve 77.4 kWh bataryaları sayesinde özellikle şehir içi ve karma kullanımda etkili menzil sağlar.
- BMW iX / i7:
- WLTP Menzili: 590 – 625 km (Versiyon ve donanıma göre değişir).
- Neden Uzun Menzilli: 100+ kWh batarya seçenekleri ve gelişmiş enerji geri kazanım sistemleri.
- Togg T10X (Uzun Menzil):
- WLTP Menzili: 523 km.
- Türkiye koşullarına uygun olarak tasarlanan Togg, 88.5 kWh bataryası ile yüksek bir menzil standardı sunar.
Gerçek Dünya Menzili vs. Resmi WLTP Değerleri: Fark Nereden Kaynaklanıyor?
Bir elektrikli araç sahibi için WLTP verilerinden çok daha önemli olan, aracın “gerçek dünya menzilidir”. WLTP laboratuvar ortamında elde edilirken, gerçek hayatta menzili ciddi şekilde düşüren faktörler bulunmaktadır. Bu farkı anlamak, özellikle uzun menzilli bir araç satın alırken gerçekçi beklentilere sahip olmanızı sağlar.
Gerçek Menzili Etkileyen Başlıca Faktörler
Gerçek menzil, resmi WLTP rakamlarının genellikle %15 ila %35 altında kalabilir.
1. Hız ve Sürüş Profili
Elektrikli araçlar için hız en büyük düşmandır. Hız iki katına çıktığında hava direnci dört katına çıkarak enerji tüketimini dramatik şekilde artırır.
- Şehir İçi: Düşük hızlar ve sık dur-kalk sayesinde rejeneratif frenleme (enerji geri kazanımı) maksimum düzeyde çalışır. Gerçek menzil, WLTP değerine yaklaşabilir.
- Otoban (120 km/s ve üzeri): Rejenerasyonun neredeyse hiç olmadığı ve aerodinamik direncin tavan yaptığı bu koşullarda menzil hızla düşer. WLTP değerinin %30-40 altına inmek yaygındır.
2. Hava Durumu ve İklimlendirme
Aşırı sıcak veya soğuk hava, bataryadan ek enerji çekilmesine neden olur.
- Soğuk Hava (0°C Altı): Batarya kimyası yavaşlar, iç direnç artar ve en önemlisi kabin ile bataryayı ısıtmak için önemli ölçüde enerji harcanır. Bu, menzili %15 ila %30 oranında düşürebilir.
- Sıcak Hava (30°C Üstü): Kabin soğutması ve batarya soğutma sistemi (termal yönetim) devreye girer. Bu da menzilde kayıplara yol açar, ancak soğuk havaya göre etkisi genellikle daha düşüktür.
3. Lastik Seçimi ve Basıncı
Düşük yuvarlanma direncine sahip lastikler (genellikle EV’ler için özel tasarlanmış lastikler) kullanılır. Yanlış lastik seçimi veya düşük lastik basıncı, sürtünmeyi artırarak menzili olumsuz etkiler.
4. Yük ve Eğilim
Aracın ağırlığının artması (yolcu ve yük) ve yokuş yukarı sürüşler, menzil tüketimini artırır. Türkiye’nin engebeli coğrafyasında, rota üzerindeki rakım değişiklikleri büyük önem taşır.
Menzil Maksimizasyonu İçin Sürücü İpuçları ve Bakım
En uzun menzilli elektrikli arabayı satın almış olsanız bile, sürüş tarzınız ve aracınızın bakımı, alacağınız gerçek performansı belirler. İşte menzili maksimize etmek için uygulayabileceğiniz pratik adımlar:
Sürüş Teknikleri
- Yumuşak Hızlanma ve Frenleme: Ani gaz pedalına basmaktan kaçının. Hızlanma ne kadar yumuşak olursa, enerji kaybı o kadar az olur.
- Rejeneratif Frenlemeyi Kullanın: Tek pedallı sürüş modu (eğer araçta varsa) veya B modu, ayağınızı gazdan çektiğinizde aracı yavaşlatırken kinetik enerjiyi bataryaya geri depolar. Bu, şehir içinde menzili önemli ölçüde artırır.
- Hız Limitlerine Uyun: Otobanda 110 km/s hızla gitmek, 130 km/s hızla gitmeye göre menzilinizde %15 ila %25 arasında fark yaratabilir.
- Cruise Control (Hız Sabitleme) Kullanımı: Düz yollarda hız sabitleme, gereksiz hızlanma ve yavaşlamaları önleyerek daha tutarlı ve verimli bir enerji kullanımı sağlar.
Bakım ve Hazırlık
- Lastik Basıncını Kontrol Edin: Üreticinin önerdiği basınca uymak, yuvarlanma direncini minimumda tutar.
- Ön Isıtma/Soğutma (Pre-Conditioning): Aracı şarj ünitesine bağlıyken kabini ve bataryayı önceden ısıtın veya soğutun. Bu sayede, sürüşe başladığınızda bu enerjiyi bataryadan değil, şebekeden çekmiş olursunuz.
- Klima ve Isıtma Ayarları: Kabin ısıtması için koltuk ısıtmaları ve direksiyon ısıtmasını (varsa) kullanmak, tüm kabini ısıtmaktan çok daha enerji verimlidir. Otomatik klima yerine manuel olarak fan hızını düşük tutmak da enerji tasarrufu sağlar.
- Gereksiz Yükten Kaçının: Bagajınızda sürekli duran ağır ve gereksiz eşyaları çıkarın. Daha hafif bir araç her zaman daha verimlidir.
Yüksek Menzilli EV Satın Almadan Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler
En uzun menzilli elektrikli arabayı seçmek, sadece WLTP rakamlarına bakmaktan ibaret değildir. Yatırımınızın uzun vadede kârlı ve sorunsuz olması için bazı kritik faktörleri değerlendirmeniz gerekir. Unutmayın, elektrikli araç alımı yüksek maliyetli bir karardır ve bu, YMYL (Your Money Your Life) kapsamında değerlendirilmelidir.
1. Batarya Garantisi ve Ömrü
Elektrikli araçların bataryaları, aracın en pahalı bileşenidir. Batarya garantisi genellikle 8 yıl veya 160.000 km (bazı premium markalarda daha uzun) süreyle verilir ve genellikle batarya kapasitesinin %70’inin altına düşmemesi garantilenir. Yüksek menzilli bir araç seçerken bu garantinin koşullarını dikkatlice inceleyin.
2. Şarj Hızı ve Altyapı Uyumu
Bir aracın menzili ne kadar uzun olursa olsun, şarj süresi de önemlidir. Uzun menzilli araçlar genellikle büyük bataryaya sahip olduğundan, bu bataryaları hızlı doldurmak için yüksek DC şarj gücüne (150 kW, 250 kW, hatta 350 kW) ihtiyaç duyarlar.
- Türkiye’deki mevcut şarj istasyonlarının maksimum DC kapasitesini ve aracınızın bu hızı destekleyip desteklemediğini kontrol edin. En hızlı şarjı destekleyen araçlar (örneğin 800V mimarisine sahip olanlar) uzun yolda büyük zaman avantajı sağlar.
3. Kullanım Amacınız ve Gerçek İhtiyaç
Eğer aracınızı çoğunlukla şehir içinde kullanıyor ve evde şarj edebiliyorsanız, 700 km menzilli bir araca yatırım yapmak gereksiz olabilir. Türkiye’de ortalama günlük sürüş mesafesi göz önüne alındığında, 400-500 km WLTP menzili sunan araçlar bile çoğu kullanıcı için yeterlidir. Yüksek menzilli araçlar genellikle daha pahalıdır; bu ek maliyetin, size sağladığı konfora değip değmeyeceğini hesaplayın.
4. Yedek Parça ve Servis Ağı
Özellikle Türkiye pazarına yeni girmiş, ultra lüks veya niş markaların uzun menzilli modellerini düşünüyorsanız, yerel servis ve yedek parça tedarik ağının ne durumda olduğunu araştırın. Uzun bekleme süreleri, elektrikli araçlarda karşılaşılabilecek en büyük can sıkıntılarından biridir.
Elektrikli araç batarya sistemleri yüksek voltaj taşır ve karmaşık termal yönetim sistemlerine sahiptir. Batarya ile ilgili arıza belirtileri (anormal ısınma, menzilde ani düşüş) fark ettiğinizde derhal yetkili servise başvurmalısınız. Batarya tamiri veya bakımı, asla deneyimsiz kullanıcılar tarafından yapılmamalıdır. Yanlış müdahale, yangın riski veya ciddi elektrik çarpması tehlikesi yaratabilir.
Menzil Testi ve Verimlilik Karşılaştırması (Wh/km)
Piyasada yer alan farklı segmentlerden bazı popüler modellerin tahmini verimlilik değerleri ve menzil kapasiteleri, aracın teknolojisi hakkında fikir verir:
| Model Örneği | Net Batarya (kWh) | Ortalama Tüketim (Wh/km)* | Tahmini WLTP Menzil (km) |
|---|---|---|---|
| Lucid Air (Yüksek Vers.) | 112 | 160 – 170 | ~800+ |
| Mercedes EQS | 107.8 | 175 – 185 | ~750+ |
| Hyundai Ioniq 6 | 77.4 | 140 – 155 | ~614 |
| Togg T10X (Uzun Menzil) | 88.5 | 165 – 175 | ~523 |
*Ortalama Tüketim değerleri; WLTP ölçümlerine yakın, karma sürüş koşullarında beklenen verimlilik tahminleridir. Gerçek kullanımda bu değerler değişebilir.
Tabloda da görüldüğü gibi, Ioniq 6 daha küçük bir bataryaya sahip olmasına rağmen, üstün aerodinamik tasarımı sayesinde Togg T10X’ten daha düşük tüketim (Wh/km) ve dolayısıyla daha uzun menzil sunabilmektedir. Bu da, sadece batarya büyüklüğünün değil, verimliliğin de ne kadar hayati olduğunu gösterir.
Önleyici Bakım ve Batarya Sağlığını Koruma
Bir elektrikli aracın menzili zamanla düşer (batarya degradasyonu). Ancak doğru kullanım ve bakım ile bu düşüşü yavaşlatabilirsiniz.
Batarya Sağlığını Koruma İpuçları
- Şarj Seviyesini İdeal Aralıklarda Tutun: Bataryanın ömrü için en ideal şarj aralığı %20 ile %80 arasındadır. Uzun süre boyunca bataryayı %100’de tutmaktan veya %10’un altına düşürmekten kaçının. Eğer uzun yola çıkacaksanız, %100 şarjı sadece yola çıkmadan hemen önce yapın.
- Aşırı DC Hızlı Şarjdan Kaçının: Hızlı şarj (DC), günlük kullanımda pratik olsa da, batarya üzerinde daha fazla termal stres yaratır. Mümkünse yavaş AC şarjı (evde veya işte) tercih edin. DC hızlı şarjı sadece uzun yolculuklar için saklayın.
- Sıcak ve Soğuk Park: Aracı aşırı sıcak veya soğuk havalarda direkt güneşe maruz kalacağı yerlere veya yalıtımsız açık alanlara uzun süre park etmekten kaçının. Mümkünse kapalı garajları tercih edin.
- Yazılım Güncellemelerini İhmal Etmeyin: Üreticiler, araçların enerji yönetimini ve batarya verimliliğini artıran yazılım güncellemeleri yayınlar. Bu güncellemeleri düzenli olarak yükleyin.
Ne Zaman Profesyonel Servise Gitmeli?
Elektrikli araçlar, geleneksel içten yanmalı motorlu araçlara göre daha az bakım gerektirir. A
ncak, menzille ilgili yaşanan ciddi sorunlar profesyonel müdahale gerektirir:
- Ani Menzil Düşüşü: Eğer aracınızın menzili, hava koşulları veya sürüş tarzınızla açıklanamayacak şekilde aniden %10-20 veya daha fazla düşüyorsa.
- Şarj Hızında Azalma: Hızlı şarj istasyonlarında şarj hızı belirgin şekilde yavaşladıysa (özellikle batarya %50-60 seviyesinin altındayken).
- Anormal Sesler veya Uyarılar: Batarya yönetim sistemi (BMS) veya termal sistemden gelen anormal sesler (fanların sürekli ve yüksek sesle çalışması) veya batarya ile ilgili arıza uyarı ışıkları yanıyorsa.
Batarya paketlerinin onarımı veya değişimi, yüksek uzmanlık, özel araçlar ve yüksek güvenlik protokolleri gerektirir. Bu tür durumlarda daima yetkili servise veya EV uzmanı sertifikalı bağımsız servislere başvurmanız hayati önem taşır.
Sonuç ve Nihai Tavsiye
En uzun menzilli elektrikli araba, teknik olarak şu anda Mercedes EQS ve Lucid Air gibi ultra lüks segmentteki modeller olsa da, Türkiye’deki ortalama kullanıcı için “en mantıklı menzile sahip araba”, 500-600 km WLTP aralığındaki verimli modellerdir (Hyundai Ioniq 6, Tesla Model 3 LR, Togg T10X). Bu modeller, şehir içi ve şehirlerarası ihtiyaçların büyük bir kısmını makul bir şarj süresi ve maliyetiyle karşılar.
Elektrikli araç seçimi yaparken sadece menzil rakamına değil, aracın verimliliğine (Wh/km), desteklediği maksimum şarj gücüne ve özellikle batarya garantisinin kapsamına odaklanın. Aracınızı doğru sürüş teknikleri ve düzenli bakım ile kullandığınızda, menzil kaygısı hızla ortadan kalkacaktır.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
WLTP menzili ile gerçek menzil arasındaki fark neden bu kadar büyük?
WLTP, laboratuvar ortamında düşük hız ortalamaları ve kapalı camlar gibi ideal koşullarda yapılırken, gerçek dünyada hız limitleri, sıcaklık değişimleri, klima kullanımı ve rüzgar direnci menzili hızla düşürür. Otoban hızları ve soğuk hava, menzili resmi verilerin %30 altına indirebilir.
Yüksek menzilli elektrikli arabaların şarj süreleri daha mı uzundur?
Genellikle evet, çünkü büyük batarya paketlerinin (100+ kWh) tamamen dolması daha uzun sürer. Ancak modern yüksek menzilli araçlar, bu dezavantajı gidermek için yüksek hızlı (200-350 kW) DC şarj kapasiteleriyle donatılmıştır. Eğer araç yüksek kW hızı destekliyorsa, %10’dan %80’e şarj süresi küçük bataryalı araçlara yakın olabilir.
Elektrikli araç bataryası kaç yıl dayanır?
Modern lityum iyon bataryalar, araç üreticileri tarafından genellikle 8 yıl veya 160.000-200.000 km garanti edilir. Bu süre sonunda batarya “ölmez”, ancak kapasitesi %70-80 seviyesine inmiş olur. Doğru kullanım ve ideal şarj rejimleriyle batarya ömrü kolaylıkla 10 yılı aşabilir.
400V ve 800V mimarisi menzili nasıl etkiler?
Mimari voltajı doğrudan menzili etkilemez, ancak şarj hızını etkiler. 800V mimarisi (örneğin Porsche Taycan, Kia EV6, Ioniq 5/6), şarj sırasında daha az ısı üreterek ve daha yüksek akım taşıyarak bataryayı çok daha hızlı doldurur. Bu da uzun yolda şarj molalarının kısalması demektir.
Aracı sürekli %100 şarj etmek bataryaya zarar verir mi?
Evet, bataryayı sürekli %100 dolu tutmak, özellikle uzun süre hareket etmeyecekseniz, batarya kimyası üzerinde stres yaratır ve degradasyonu hızlandırır. Günlük kullanım için %80 şarj limitini ayarlamanız, batarya ömrü için en sağlıklı yaklaşımdır. %100 şarjı sadece uzun yolculuklara başlamadan hemen önce yapmalısınız.
Türkiye’deki iklim koşulları menzili nasıl etkiliyor?
Türkiye’de hem kışın soğuklar hem de yazın aşırı sıcaklar yaşandığı için menzil üzerinde çifte baskı oluşur. Kışın batarya ısıtması ve kabin ısıtması; yazın ise kabin ve batarya soğutması menzilden çalar. Bu nedenle, kış aylarında ortalama menzilinize %20 civarında kayıp payı ekleyerek rota planlaması yapmanız önerilir.
