Otomotiv teknolojilerindeki hızlı gelişimle birlikte otomatik vitesli araçların popülaritesi Türkiye’de de zirveye ulaştı. 2025 yılı verilerine bakıldığında, trafiğe çıkan yeni araçların büyük bir çoğunluğunun otomatik şanzımanlı olduğu görülmektedir. Bu yaygınlaşma, sürücü adaylarının “otomatik vitesli araç kullanacağım, hangi ehliyeti almalıyım?” sorusunu daha sık sormasına neden oluyor.
oto.net.tr olarak hazırladığımız bu kapsamlı rehberde, otomatik ehliyetin resmi sınıflaması nedir, bu ehliyet belgesinde hangi kısıtlamalar yer alır ve ileride manuel vitesli araç kullanmak isterseniz ne yapmanız gerekir sorularına teknik ve güncel mevzuata uygun yanıtlar bulacaksınız. Bu rehber, özellikle ilk kez ehliyet alacak veya mevcut ehliyetini yükseltecek sürücü adayları için bir yol haritası sunmaktadır.
ÖNEMLİ UYARI: Ehliyet sınıfları ve kısıtlamalar tamamen resmi mevzuata tabidir. Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Herhangi bir sınava veya resmi başvuruya başlamadan önce Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİ) ve Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayınlanan güncel yönetmelikleri kontrol etmeniz kritik öneme sahiptir.
Otomatik Vites Ehliyet Sınıfı Nedir ve Nasıl Tanımlanır?
Türkiye’de ehliyet sınıfları M, A, B, C, D, F ve G gibi harflerle belirlenir ve her sınıf, kullanılabilecek araç tipini (motosiklet, otomobil, kamyonet, kamyon, otobüs, iş makinesi vb.) tanımlar. Ancak otomatik vitesli bir araçla sınavı geçmek, bu sınıfın adını değiştirmez; sadece ehliyet belgesine bir kısıtlama kodu ekler.
B Sınıfı Ehliyette Otomatik Vites Kısıtlaması
Türkiye’de en çok merak edilen ve en yaygın alınan ehliyet sınıfı B sınıfıdır (Otomobil, kamyonet, traktör vb. araçları kullanma yetkisi). Eğer B sınıfı ehliyet almak için otomatik şanzımanlı bir araçla direksiyon sınavına girer ve başarılı olursanız, aldığınız ehliyet yine B sınıfı olarak geçer. Ancak bu ehliyetin manuel vitesli araçları kullanmasını engelleyen bir kod eklenir.
- Sınıf Adı Değişmez: Ehliyetinizin adı “Otomatik B Sınıfı” olmaz, sadece B sınıfı olarak kalır.
- Kısıtlama Kodu Eklemesi: Belgenizin arka yüzünde, ilgili ehliyet sınıfının karşısına (Örneğin B sınıfının karşısına) 10.02 kodu eklenir.
Diğer Sınıflarda Otomatik Vites Kullanımı
Otomatik vites kısıtlaması (Kod 10.02) sadece B sınıfı için değil, sınava girilen araca göre diğer sınıflar için de geçerlidir. Örneğin, otomatik vitesli bir motosiklet (A1 veya A2) veya otomatik vitesli bir otobüs (D sınıfı) ile sınava girildiğinde de bu kısıtlama kodu ehliyete işlenir. Bu kural, esasen sürücünün sadece sınavda kullandığı tipteki şanzıman yapısına sahip araçları kullanabileceğini garanti altına almak için konulmuştur.
Otomatik Ehliyetin Resmi Tanımı ve Geçerliliği
Otomatik vites ehliyeti, yasal olarak “kısıtlı ehliyet” olarak adlandırılır. Bu kısıtlama, Avrupa Birliği (AB) standartlarına uyum sürecinde getirilen ve AB ülkelerinde de karşılığı olan bir uygulamadır.
- Tam Yetkili Ehliyet: Manuel (düz) vitesli araçla alınan ehliyet, hem manuel hem otomatik vitesli araçları kullanma yetkisi verir.
- Kısıtlı Ehliyet (Otomatik): Otomatik vitesli araçla alınan ehliyet, sadece otomatik vitesli araçları kullanma yetkisi verir.
Kod 10.02 Ne Anlama Geliyor? Ehliyetinizdeki Gizli Kısıtlama
Ehliyet belgesinin arka yüzünde yer alan “kodlar” bölümü, sürücünün sağlık durumu, yaşı ve yetki kısıtlamaları hakkında önemli bilgiler taşır. Otomatik vites kısıtlaması, uluslararası geçerliliği olan Kod 10.02 ile tanımlanır.
Kod 10.02 Açılımı
Resmi mevzuatta Kod 10.02, “Sadece otomatik şanzımanlı araç kullanabilir” anlamına gelir. Bu kod, ilgili ehliyet sınıfının karşısında görüldüğünde, sürücünün yasal olarak düz vitesli (manuel şanzımanlı) bir aracı trafiğe çıkarması yasaklanmış demektir.
Peki, Kod 10.02 ile manuel araç kullanırsanız ne olur?
Kısıtlı ehliyete sahip bir sürücünün, kısıtlamaya uymayarak manuel vitesli bir araç kullanması durumunda, bu durum Karayolları Trafik Kanunu’na göre “sürücü belgesiz araç kullanmak” olarak değerlendirilebilir veya ehliyet sınıfına uygun olmayan araç kullanmak cezasına tabi tutulabilir. 2025 yılı sonu itibarıyla bu kuralın ihlali yüksek idari para cezaları ve ehliyetin geçici olarak men edilmesi gibi sonuçlar doğurabilir. Güvenliğiniz ve yasal sorumluluğunuz açısından, ehliyetinizdeki koda kesinlikle riayet etmelisiniz.
Otomatik Kısıtlama Hangi Araçlar İçin Geçerli?
Kısıtlama, şanzımanın çalışma prensibiyle ilgilidir. Sürücünün debriyaj pedalı kullanmak zorunda kaldığı tüm araçlar, Kod 10.02 kısıtlamasına sahip kişiler için yasaktır. Bu durum, yarı otomatik, tam otomatik (tork konvertörlü) ve CVT (sürekli değişken şanzıman) sistemli araçlar dışında kalan manuel vitesli araçları kapsar.
Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- Günümüzde bazı araçlar (özellikle robotize tek kavramalı şanzımanlar) “yarı otomatik” olarak bilinse de, bunlar otomatik vites kategorisine girer ve Kod 10.02 sahipleri tarafından kullanılabilir.
- Ana kriter: Araçta debriyaj pedalı var mı? Eğer debriyaj pedalı varsa, otomatik ehliyetle kullanılamaz.
Otomatik Ehliyeti Manuele Çevirme Süreci (Kod 10.02 İptali)
Hayat şartları veya araç tercihleriniz değişebilir. Belki ileride bir ticari amaçla manuel vitesli bir kamyonet kullanmanız gerekebilir veya yurt dışı seyahatlerinizde kiraladığınız araçta sadece manuel seçenek kalmıştır. Bu durumda, otomatik vites kısıtlamasını (Kod 10.02) kaldırmak mümkündür.
Otomatik vites kısıtlamasının kaldırılması süreci, ek bir eğitim ve sınav aşamasını içerir; sadece bir başvuru ile yapılamaz.
Adım Adım Kod 10.02 İptali
Otomatik vites kısıtlamasını (Kod 10.02) kaldırmak isteyen bir sürücü adayı, aşağıdaki adımları takip etmelidir:
1. Sürüş Eğitimi Alma
Kısıtlamayı kaldırmak istediğiniz ehliyet sınıfına (örneğin B sınıfı) uygun, manuel vitesli bir araç için yetkili bir sürücü kursuna başvurmanız gerekir. Bu kurslar, manuel araç kullanımı konusunda ek direksiyon eğitimleri sunar. Bu eğitimlerin amacı, sürücünün debriyaj ve vites kolu koordinasyonunu trafiğe çıkmaya yetecek düzeye getirmektir.
2. Direksiyon Sınavına Başvuru
Eğitiminizi tamamladıktan sonra, tekrar Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen manuel vitesli araç direksiyon sınavına girmeniz gerekir. Bu sınav, otomatik ehliyet alırken girdiğiniz sınava göre biraz daha karmaşık olabilir; çünkü yokuş kalkış, durma ve hareket etme aşamalarında debriyaj ve gaz ayarını doğru yapmanız beklenir.
3. Sınavın Başarıyla Tamamlanması
Manuel vitesli araçla yapılan direksiyon sınavından başarılı olduğunuz takdirde, sürücü kursu size yeni bir sertifika düzenler. Bu sertifikada, artık manuel vitesli araç kullanmaya yetkili olduğunuz belirtilir.
4. Ehliyet Belgesinin Yenilenmesi
Yeni sertifikanız ile birlikte, Nüfus Müdürlüklerine veya yetkili trafik tescil birimine başvurarak ehliyetinizi yeniletmeniz gerekir. Bu yenileme sırasında eski belgenizdeki Kod 10.02 kısıtlaması kaldırılır ve ehliyetiniz tam yetkili hâle gelir.
Tahmini Süreç ve Maliyet (2025 Sonrası):
Bu süreç, kayıt, eğitim ve sınav yoğunluğuna bağlı olarak 1.5 ila 3 ay sürebilir. Maliyetler ise illere ve kurs fiyat politikalarına göre büyük ölçüde değişir; ancak ek eğitim ve sınav harçları dâhil edildiğinde, 2026 yılı itibarıyla toplam tahmini maliyet aralığı genellikle X.XXX TL ile Y.YYY TL arasında değişkenlik gösterebilir. (Net fiyatlar için kursunuzla görüşmeniz esastır.)
Otomatik Ehliyet Almanın Avantajları ve Dezavantajları
Sürücü adayları, başlangıçta hangi tip ehliyeti alacaklarına karar verirken hem kolaylık hem de gelecekteki kullanım kısıtlamalarını göz önünde bulundurmalıdır.
Otomatik Ehliyetin Avantajları
- Sınav Stresinin Azalması: Otomatik vitesli araç kullanmak, özellikle yoğun trafikte veya yokuş kalkışlarında debriyaj ve vites değiştirme koordinasyonunu gerektirmediği için direksiyon sınavı stresini ciddi ölçüde azaltır.
- Daha Hızlı Öğrenme: Sadece direksiyon hakimiyetine ve trafik kurallarına odaklanıldığı için sürüş öğrenme süresi genellikle daha kısadır.
- Şehir İçi Konfor: Eğer sürücü sadece otomatik vitesli bir araç kullanmayı planlıyorsa ve çoğunlukla şehir içi trafikte seyredecekse, bu ehliyet tipi hayatı kolaylaştırır.
Otomatik Ehliyetin Dezavantajları
- Araç Kullanım Kısıtlaması (Kod 10.02): En büyük dezavantaj, kısıtlama kodu nedeniyle manuel vitesli araçları yasal olarak kullanamamaktır. Ailede, işyerinde veya seyahatlerde manuel vitesli bir araç kullanma zorunluluğu doğarsa büyük sorun yaşanır.
- Ek Masraf Riski: İleride manuel ehliyete geçmek isterseniz, bu durum ek eğitim masrafı ve sınav ücreti anlamına gelir.
- Ticari Kullanım Zorlukları: Özellikle ticari taşımacılık (kamyon, tır, otobüs) sektöründe manuel vitesli araçlar hala yaygın olarak kullanıldığı için, otomatik kısıtlaması iş bulma potansiyelini düşürebilir.
Doğru Karar Nasıl Verilir: Otomatik mi, Manuel mi?
Ehliyet tercihi, tamamen sizin kişisel sürüş hedeflerinize ve araç kullanım sıklığınıza bağlıdır. Aşağıdaki senaryolar karar vermenize yardımcı olabilir:
Senaryo 1: Kararsız ve Yeni Başlayanlar
Eğer sürüşe yeni başlıyorsanız ve gelecekte hangi aracı kullanacağınızdan emin değilseniz, başlangıçta zorlayıcı olsa bile manuel vitesli araçla sınava girmeyi tercih etmek, size sınırsız bir kullanım yetkisi sağlayacaktır. Böylece Kod 10.02 kısıtlamasıyla uğraşmak zorunda kalmazsınız.
Senaryo 2: Sadece Şehir İçi ve Otomatik Araç Sahibi Olanlar
Hayatınızın geri kalanında sadece otomatik vitesli bir araç kullanacağınızdan eminseniz (örneğin elektrikli araç veya daima yeni model otomatik araç kullanma planı varsa), sınav kolaylığı nedeniyle otomatik vitesli ehliyeti tercih edebilirsiniz. Ancak bu kararın ileride manuel bir araç kullanma kapısını kapattığını unutmayın.
Senaryo 3: Engelli Sürücüler ve Sağlık Kısıtlaması Olanlar
Eğer sağlık raporunuzda otomatik vitesli araç kullanmanız gerektiği yönünde bir kısıtlama varsa, ehliyetinize zaten kısıtlama kodu eklenecektir. Bu durumda otomatik vitesli araçla sınava girmeniz zorunludur. Bu ehliyetler G sınıfı veya H sınıfı (eski sistem) özel tertibat kodlarıyla birlikte düzenlenir ve 10.02 kodundan farklı kısıtlamaları da içerebilir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Otomatik ehliyet ile manuel araç kullanırsam ceza ne olur?
Kod 10.02 kısıtlamasına rağmen manuel vitesli araç kullanmak, “sürücü belgesinde yazılı sınıfın dışındaki araç kullanmak”
veya bazı durumlarda yetersiz ehliyetle araç kullanmak olarak değerlendirilir. Bu, önemli idari para cezaları ve trafikten men edilme riskini beraberinde getirir. Güvenlik ve yasal uyum için kısıtlamaya uymanız zorunludur.
Otomatik vites ehliyeti yurt dışında geçerli midir?
Evet, Türkiye Cumhuriyeti tarafından verilen otomatik vitesli ehliyet, Uluslararası Sürücü Belgesi (USB) ile birlikte veya doğrudan AB ülkelerinin tanıdığı yeni tip ehliyet formatında düzenlendiği için yurt dışında geçerlidir. Ancak belgenizde yer alan Kod 10.02 (veya uluslararası karşılığı olan kısıtlama), yurt dışında kiralayacağınız veya kullanacağınız aracın da sadece otomatik vitesli olmasını gerektirir.
Otomatik vites eğitimi, normal ehliyet eğitiminden farklı mıdır?
Otomatik vites eğitimi, manuel eğitime kıyasla debriyaj ve vites değiştirme pratiğini içermez. Eğitim saatleri ve müfredat temel olarak aynıdır, ancak sürücü adayının odak noktası sadece gaz, fren, direksiyon hâkimiyeti ve trafik kurallarıdır. Bu, öğrenme sürecini hızlandırabilir.
Kod 10.02 kısıtlaması, ticari araç sınıfları (C, D, E) için de geçerli mi?
Evet, kısıtlama, sınava hangi sınıfta otomatik vitesli araçla girdiyseniz o sınıf için geçerlidir. Örneğin, otomatik şanzımanlı bir otobüsle (D sınıfı) sınava girdiğinizde, D sınıfının karşısına Kod 10.02 işlenir. Bu, sizin manuel şanzımanlı bir otobüs kullanmanızı engeller.
Elektrikli araç kullanmak için hangi ehliyet gerekir?
Elektrikli araçlar genellikle otomatik şanzıman yapısına sahiptir (tek kademeli vites). Güncel mevzuata göre (2025/2026), elektrikli araçlar B sınıfı ehliyet ile kullanılabilir. Eğer otomatik ehliyetiniz varsa, herhangi bir kısıtlama olmadan elektrikli araç kullanabilirsiniz, çünkü elektrikli araçlarda debriyaj pedalı bulunmaz.
Otomatik ehliyet alıp sonradan manuel eğitim almanın avantajı nedir?
Otomatik ehliyetle başlamak, acemi sürücünün ilk başta trafik ve temel manevralar konusunda deneyim kazanmasını sağlar. Daha sonra manuel eğitime geçildiğinde, sürücü zaten trafikte rahattır ve sadece mekanik koordinasyona odaklanabilir. Bu, bazı adaylar için iki aşamalı, daha az stresli bir öğrenme yöntemi sunar.
