Araç Alım Satım Ücreti: Noter, Ekspertiz ve Tüm Transfer Masrafları

Türkiye’de bir araç sahibi olmak veya elinizdeki aracı satmak, heyecan verici olduğu kadar dikkatli planlama gerektiren maliyetli bir süreçtir. Araç fiyatı üzerinde anlaşmak genellikle işin sadece başlangıcıdır. Birçok sürücü, noter işlemleri, zorunlu sigortalar, muayene ve ekspertiz gibi süreçlerde karşılarına çıkan araç alım satım ücreti kalemlerinin toplamını önceden hesaplamakta zorlanır.

Bu makale, oto.net.tr okuyucularına alım satım sürecinde karşılaşılacak tüm resmi ve zorunlu maliyetleri şeffaf bir şekilde sunmayı amaçlamaktadır. Hangi ücreti kimin ödeyeceğinden, hangi aşamada hangi belgeye ihtiyacınız olduğuna kadar, bilinçli bir karar vermeniz ve bütçenizi doğru yönetmeniz için gerekli tüm bilgileri burada bulacaksınız.

Unutmayın, araç alım satımı yüksek maliyetli bir işlemdir ve güvenlik kritik sistemlerin (fren, motor, şanzıman) kontrolü büyük önem taşır. Bu nedenle, ekspertiz sürecini ve resmi evrak işlerini asla hafife almayın.

Araç Alım Satım Sürecinde Karşılaşılan Temel Ücret Kalemleri

Araç devir işleminin gerçekleşmesi için Noter şarttır; ancak Noter masrafı tek başına alım satım ücretinin tamamını oluşturmaz. Özellikle alıcının güvencesi için hayati önem taşıyan ekspertiz, sigorta ve potansiyel muayene maliyetleri de toplam bütçeye dâhil edilmelidir.

1. Resmi Devir (Noter) Masrafları

Türkiye’de araç devir işlemleri Noterler aracılığıyla gerçekleştirilir ve bu işlem için belirlenen bir resmi ücret alınır. Bu ücret, her yıl Türkiye Noterler Birliği tarafından belirlenir ve sabittir. Bu ücret, aracın cinsi, yaşı veya fiyatı ne olursa olsun standarttır.

• Kim Öder? Genellikle bu ücret, aracı satın alan (alıcı) kişi tarafından ödenir.
• Ücretin İçeriği: İşlem sırasında düzenlenen ruhsat (Tescil Belgesi) ve satış sözleşmesinin hazırlanması, noter onayları ve dijital kayıt işlemlerini kapsar.
• Önemli Not: Noter masraflarının güncel rakamları (kur farkına bağlı olmaksızın) her yılın başında yeniden belirlenir. İşlem yapmadan önce güncel Noter devir ücretini resmî kaynaklardan teyit etmek bütçe planlamanız için faydalı olacaktır.

2. Ekspertiz (Durum Tespit) Ücretleri

Araç alım satımında en kritik adımlardan biri, aracın gerçek durumunu belirleyen ekspertiz (otorapor) işlemidir. Özellikle ikinci el araç alımlarında, aracın motor, şanzıman, kaporta, boya ve elektronik sistemlerinin detaylı kontrolü, ileride karşılaşılabilecek yüz binlerce liralık tamir masrafının önüne geçebilir.

Ekspertiz maliyetleri, hizmetin kapsamına (sadece kaporta mı, yoksa detaylı motor-şanzıman testi mi?) ve ekspertiz firmasının TSE yeterlilik belgesine sahip olup olmadığına göre büyük ölçüde değişiklik gösterir.

• Kim Öder? Ekspertiz hizmetini talep eden genellikle alıcıdır ve ücreti de alıcı karşılar. Ancak nadiren satıcı, aracının temiz olduğunu kanıtlamak amacıyla bu hizmeti sunabilir.
• Maliyet Aralığı: Basit kaporta/boya ölçümleri nispeten daha uygunken, detaylı motor testi (dyno testi), şanzıman kontrolü ve bilgisayarlı arıza teşhisi içeren paketler daha yüksek maliyetlidir. Şehir ve firmanın bilinirliği de fiyatı etkileyen faktörlerdir.
• Güvenlik Uyarısı: Fren sistemi, direksiyon sistemi ve motor sağlığı gibi güvenlik kritik konularda ekspertiz raporunun olumsuz olması durumunda, aracı satın almaktan vazgeçmek finansal ve trafik güvenliği açısından en mantıklı karardır.

3. Zorunlu Muayene (TÜVTÜRK) Maliyeti

Trafikte seyreden her aracın periyodik araç muayenesinin (genellikle binek araçlar için ilk üç yılın sonunda ve sonrasında iki yılda bir) zamanında yapılmış olması yasal bir zorunluluktur. Eğer aracın muayene süresi dolmuşsa veya Noter işlemi sırasında muayenesinin yapılması zorunlu ise, bu da alım satım ücretine eklenecek bir maliyettir.

• Kim Öder? Satışın sorunsuz gerçekleşmesi için, aracın muayenesini yaptırmak ve muayeneden geçmesini sağlamak satıcının sorumluluğundadır. Ancak alıcı, muayenesiz araç almayı kabul ederse bu masrafı üstlenebilir.
• Gecikme Cezası: Muayene tarihi gecikmiş araçlar için ek gecikme zammı uygulanır. Bu durum, aracın toplam alım satım ücretini artırır.

4. Sigorta ve Kasko İşlemleri

Araç devir işlemi tamamlandıktan sonra, yeni sahibin zorunlu trafik sigortası (Mali Sorumluluk Sigortası) yaptırması veya mevcut poliçesini üzerine alması gerekir. Trafik sigortası olmadan araç trafiğe çıkamaz.

• Zorunlu Trafik Sigortası: Bu sigortanın maliyeti, aracın kayıtlı olduğu şehre, sürücünün hasar geçmişine (basamak sistemi) ve aracın tipine göre büyük ölçüde değişir. Yeni alıcının kendi sigorta primini hesaplatması gerekir. Bu masraf alıcıya aittir.
• Kasko Sigortası: Kasko, isteğe bağlı bir sigorta türüdür. Eğer alıcı kasko yaptırmak isterse, bunun maliyeti de alım satım sonrası ödenecek önemli bir masraf kalemi olacaktır.

Alıcı ve Satıcının Sorumlulukları: Kim Hangi Ücreti Öder?

Alım satım sürecindeki masrafların hangi tarafa ait olduğu, işlemin pürüzsüz ilerlemesi için önceden netleştirilmelidir. Türkiye uygulamalarında genel kabul görmüş sorumluluklar şunlardır:

Satıcının Ödemesi Gerekenler

Satıcının, aracı Noter devrine hazır hâle getirme yükümlülüğü vardır. Bu, yasal olarak aracın “temiz” olmasını sağlar.

1. Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) Borçları: Satış tarihinde aracın geçmiş veya güncel döneme ait tüm MTV borçlarının ödenmiş olması zorunludur. Borcu olan araçların devri yapılamaz.
2. Trafik Cezaları ve Köprü/Otoyol Kaçak Geçiş Cezaları: Araca ait tüm idari para cezalarının Noter devrinden önce ödenmesi gerekir.
3. Muayene Eksiklikleri: Aracın muayenesinin yapılmış ve geçerli olması gerekir. Eğer araç muayeneden geçmiyorsa, gerekli tamiratları yaptırma maliyeti de satıcıya aittir.
4. Rehin/Haciz Kaldırma Masrafları: Eğer araç üzerinde banka ipoteği, rehin veya haciz varsa, bunların kaldırılması için gerekli tüm ödemeler ve masraflar (yazı masrafları dahil) satıcının yükümlülüğündedir.

Alıcının Ödemesi Gerekenler

Alıcı, aracın devri ile ilgili resmi masrafları ve aracı kendi adına tescil ettirdikten sonraki zorunlu giderleri üstlenir.

1. Noter Devir Ücreti: Ruhsat ve devir işlemlerinin resmi bedeli alıcı tarafından Noter veznesine ödenir.
2. Ekspertiz Ücreti: Alıcı, kendi güvencesi için talep ettiği ekspertiz hizmetinin bedelini öder.
3. Yeni Trafik Sigortası Poliçesi: Devir sonrası alıcının hemen zorunlu trafik sigortasını başlatması gerekir.
4. Plaka Değişikliği Ücreti (İsteğe Bağlı): Eğer alıcı ikametgahının bulunduğu şehre ait plaka almak isterse, ek tescil ve plaka basım ücretini öder.

Adım Adım Resmi Araç Devir (Noter) Süreci ve Gizli Maliyetler

Noter süreci genellikle yarım saat sürse de, öncesinde ve sırasında yapılan hatalar veya ihmal edilen borçlar, devir işleminin uzamasına ve ek masrafların çıkmasına neden olabilir.

1. Notere Gitmeden Önce Yapılması Gerekenler

Noterde zaman kaybetmemek ve ek masraf çıkmasını engellemek için şu kontroller zorunludur:

Borç Kontrolü (Satıcı İçin Kritik):

• Satıcı, Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) ve Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) sistemleri üzerinden veya e-Devlet aracılığıyla MTV, trafik cezaları ve HGS/OGS borçlarını kontrol etmelidir.
• Borçların Noter devrinden hemen önce ödenmiş olması gerekir. Ödeme makbuzlarını yanınızda bulundurmak faydalı olabilir.

Belge Hazırlığı (Alıcı ve Satıcı İçin):

• Kimlikler: Hem alıcının hem de satıcının güncel T.C. kimlik kartları zorunludur.
• Tescil Belgesi (Ruhsat): Aracın geçerli tescil belgesi (eski adıyla ruhsat) satıcı tarafından sunulmalıdır.
• Zorunlu Sigorta: Zorunlu trafik sigortasının geçerlilik süresi kontrol edilmelidir.
• Vekaletname (Gerekliyse): Eğer taraflardan biri vekil tayin ettiyse, Noter onaylı vekaletname.

2. Noterde İmza ve Ödeme: Güvenli Para Transferi

Noter işlemi sırasında, devir evrakları imzalanmadan önce paranın transferi genellikle gerçekleştirilir. Bu aşama, alım satım sürecinin en riskli noktasıdır ve araç alım satım ücreti transferinin güvenliğini sağlamak hayati önem taşır.

Para Transferi Güvenliği:

• Nakit Ödemeden Kaçının: Yüksek meblağların nakit olarak taşınması güvenlik riski oluşturur. Ayrıca, ileride yaşanabilecek anlaşmazlıklarda ispat açısından banka dekontu önemlidir.
• EFT/Havale Kullanın: Noterde işlemler yapılırken, Noter görevlisinin kontrolü altında para transferi EFT veya havale yoluyla yapılmalıdır. Transfer açıklamasında aracın plaka numarasını ve devir işlemini belirtmek hukuki açıdan önemlidir.
• TÜVTÜRK Muayene Durumu: Noter, Tescil Belgesi ve Zorunlu Trafik Sigortası yanında, aracın geçerli muayenesinin olup olmadığını da sistemden kontrol edecektir. Eksik veya geçersiz muayene varsa devir işlemi yapılamaz.

Yasal Uyarı (YMYL): Para transferi, aracın yasal olarak devri tamamlanmadan (Noter kaşesi basılmadan) satıcının hesabına geçirilmemelidir. Güvenliğiniz ve paranızın riske girmemesi için Noter personeli yönlendirmesiyle hareket edin.

Olası Ek Maliyetler ve İpuçları (İhmal Edilmemesi Gerekenler)

Bütçe planlaması yaparken, temel noter ve ekspertiz ücretlerinin yanı sıra beklenmedik maliyetleri de hesaba katmak gerekir.

Plaka Değişikliği ve Tescil Masrafı

Eğer alıcı, aracı kendi ikametgahının bulunduğu şehrin plakasına tescil ettirmek isterse, Noter devri sırasında bu talebini beyan etmelidir. Bu işlem, ek tescil ücreti ve yeni plaka basım ücreti gerektirir. Eğer alıcı mevcut plakayı kullanmaya devam edecekse bu ek masraf oluşmaz.

Kredi Kullanımı ve Dosya Masrafları

Aracın bedelinin tamamı kredi ile karşılanıyorsa, bankanın talep ettiği kredi dosya masrafları, sigorta bedelleri (hayat sigortası) ve rehin tesis ücreti de araç alım satım ücreti toplamına eklenmelidir. Bu masraflar, genellikle aracın fiyatının %1 ila %3’ü arasında değişebilir.

MTV ve Gecikme Zammı Riski

MTV, yılın ilk 6 ayında ve ikinci 6 ayında olmak üzere iki taksitte ödenir. Eğer satış, taksit ödeme dönemine denk geliyorsa, ilgili taksitin tamamının devir öncesinde satıcı tarafından ödenmesi gerekir. Aksi takdirde, Noter devri sırasında ödeme yapılmadığı için işlem uzayabilir veya gecikme zammıyla birlikte alıcıya yansıyabilir.

Pratik İpucu: Satış işlemini yaparken, aracın MTV borcunun olmadığını teyit eden GİB çıktısını veya e-Devlet belgesini mutlaka kontrol edin.

2025 Yılı Tahmini Araç Alım Satım Ücreti Aralıkları

Aşağıda belirtilen rakamlar, Türkiye koşullarında değişkenlik gösterebilecek tahmini aralıklardır. Kur farkı, hizmet sağlayıcının konumu ve piyasa şartları bu rakamları değiştirebilir. Kesin maliyetler için işlem öncesi ilgili resmî kurumlardan (Noter, TÜVTÜRK) bilgi almanız önerilir.

Ücret Kalemi	Sorumlu Taraf (Tahmini)	Tahmini Maliyet Aralığı (TL)
Noter Resmi Devir Ücreti	Alıcı	[Güncel resmi ücret aralığı, genellikle 4.000 TL – 7.000 TL aralığındadır. Lütfen güncel resmi tebliği kontrol edin.]
Detaylı Oto Ekspertiz (Motor, Şanzıman, Kaporta)	Alıcı	2.000 TL – 6.000 TL (Kapsama göre değişir)
Zorunlu Trafik Sigortası (Yeni Poliçe)	Alıcı	Fiyat, basamak sistemine göre 4.000 TL – 15.000 TL arasında büyük değişiklik gösterir.
Geçerliliğini Yitirmiş TÜVTÜRK Muayene Ücreti	Satıcı	[Güncel resmi TÜVTÜRK muayene ücreti. Gecikme zammı eklenir.]
Plaka Basım Ücreti (Plaka Değişikliği İstenirse)	Alıcı	500 TL – 1.500 TL (Bölgesel farklar olabilir)

Özet Tahmin: İkinci el araç alımında, aracın fiyatından bağımsız olarak, sadece zorunlu Noter ve ortalama Ekspertiz masrafı ile Trafik Sigortası başlangıç maliyetinin, tahmini olarak [10.000 TL] ile [30.000 TL] arasında bir toplam araç alım satım ücreti oluşturabileceğini unutmamalısınız.

Önleyici Tedbirler ve Kullanım Önerileri

Araç alım satım sürecini mümkün olduğunca pürüzsüz ve düşük maliyetli atlatmak için hem alıcının hem de satıcının dikkat etmesi gereken bazı pratik öneriler:

1. Belge Tamamlığı: Notere gitmeden önce Tescil Belgesi, Kimlik ve geçerli Trafik Sigortası belgelerinin tam olduğundan emin olun. Eksik evrak, Noterdeki süreci durdurur.
2. Randevu Sistemi: TÜVTÜRK muayenesi randevu ile çalışır. Eğer muayene gerekiyor veya süresi dolmak üzereyse, randevuyu önceden almak zaman kaybını engeller.
3. Sistem Gecikmeleri: MTV veya ceza ödemelerini Noter işlemi yapacağınız gün değil, tercihen bir gün önce yapın. Bankacılık ve GİB sistemleri arasındaki bilgi akışı bazen gecikebilir, bu da Noter işleminizin borç göründüğü için reddedilmesine yol açabilir.
4. Güvenlik Önceliği: Ekspertiz raporunu dikkatlice inceleyin. Motor ve şanzıman gibi yüksek maliyetli arızalar veya güvenlik sistemlerindeki (fren, süspansiyon) ciddi sorunlar varsa, pazarlık yapmak yerine alımdan tamamen vazgeçmeyi düşünün.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Araç alım satım ücreti hesaplaması ve evrak işleri genellikle kişilerin kendi başına halledebileceği konulardır. Ancak bazı durumlarda, hukuki veya teknik destek almak zorunlu hale gelir:

• Rehin/Haciz Durumu: Eğer araç üzerinde karmaşık bir rehin veya haciz durumu varsa ve bu durumun kaldırılması için yasal süreç gerekiyorsa, hukuki danışmanlık alınmalıdır.
• Motor ve Şanzıman Hasarları: Ekspertiz raporunda ciddi motor ve
  
  ya şanzıman arızaları tespit edildiyse, tamir maliyetinin gerçekçi ve teknik olarak ne anlama geldiğini öğrenmek için güvenilir bir ustaya danışılmalıdır.
• Ticari Alım Satım: Eğer birden fazla araç alım satımı yapılıyorsa veya ticari bir işlem söz konusuysa, vergi yükümlülükleri ve KDV hesaplamaları için bir mali müşavirden destek almak doğru olacaktır.

Sonuç: Bilinçli Adımlar, Güvenli Alım Satım

Türkiye’deki araç alım satım ücreti, sadece aracın fiyatından ibaret değildir; noter masrafları, ekspertiz, zorunlu sigorta ve potansiyel borç ödemeleri gibi birçok kalemi içerir. Bu sürecin sorunsuz ilerlemesi için en önemli kural, hem alıcının hem de satıcının kendi sorumluluklarını yerine getirmesi ve tüm resmi evrakları eksiksiz hazırlamasıdır.

Unutmayın: Güvenliğiniz ve paranızın karşılığını almak için ekspertizden kaçınmayın. Noter işlemleri öncesinde tüm borçları kontrol edin ve yüksek tutarlı ödemelerde daima banka transferi gibi güvenli ve ispatlanabilir yöntemleri kullanın. Bu adımlar, sizi hem yasal hem de finansal risklerden koruyacaktır.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Trafik Sigortası olmadan araç devri yapılabilir mi?

Evet, Noter devir işlemi trafik sigortası olmadan yapılamaz. Devir anında aracın geçerli bir zorunlu trafik sigortasına sahip olması zorunludur. Eğer sigorta süresi dolmuşsa veya alıcı, mevcut sigortayı kendi adına yapacaksa, yeni poliçenin Noter işleminden önce düzenlenmesi gerekir.

Ekspertiz raporu olmadan araç almak riskli midir?

Ekspertiz raporu olmadan ikinci el araç almak, motor, şanzıman, kaporta ve güvenlik sistemlerindeki gizli kusurları görememenize neden olur. Bu durum, aracı aldıktan sonra yüksek maliyetli tamirlerle karşılaşma riskinizi önemli ölçüde artırır. Bu nedenle, alım satım ücretinin bir parçası olarak ekspertizi bütçeye dahil etmek, uzun vadede tasarruf sağlar.

Araç devir ücretini (Noter) alıcı mı yoksa satıcı mı öder?

Resmi Noter devir ücreti, genellikle aracı satın alan (alıcı) kişi tarafından Noter veznesine ödenir. Bu ücret, Tescil Belgesinin yeni alıcı adına düzenlenmesi masrafını kapsar.

MTV borcu olan aracın satışı yapılabilir mi?

Hayır, Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV), trafik cezaları ve benzeri idari borçları bulunan araçların yasal olarak Noter aracılığıyla satışı ve devri yapılamaz. Satış işlemi öncesinde tüm borçların satıcı tarafından ödenmesi zorunludur.

Plaka değişikliği zorunlu mudur ve maliyeti nedir?

Plaka değişikliği zorunlu değildir. Alıcı, mevcut plakayı kullanmaya devam edebilir. Ancak, plaka değiştirmek istenirse (örneğin farklı bir şehre tescil için), Noter devri sırasında bu talep belirtilir ve alıcı tarafından ek tescil/plaka basım ücreti ödenir. Bu masraf tahmini 500 TL ile 1.500 TL arasında değişebilir.

Aracın Tescil Belgesi (Ruhsat) kaybolursa satış yapılabilir mi?

Tescil Belgesi olmadan satış yapılamaz. Eğer ruhsat kaybolduysa, öncelikle aracın kayıtlı olduğu trafik tescil birimine başvurularak yeni tescil belgesi çıkarılmalıdır. Bu işlem için de ek bir ücret ödenmesi gerekir.