İkinci el araç piyasasında bir aracı incelerken en kritik soruların başında hasar kaydı gelir. Ancak basit bir “hasar var” bilgisi yeterli değildir. Aracın “ağır hasarlı” mı yoksa “pert total” (tamamen kayıp) mi olduğu arasındaki fark, hem aracın güvenliğini hem de gelecekteki maliyetlerini kökten değiştirir.
oto.net.tr olarak, bu makalede sizlere pert ve ağır hasar kavramlarının sigorta ve hukuki açıdan ne anlama geldiğini, bu tür araçların kayıt süreçlerini ve en önemlisi, alım sırasında karşı karşıya kalabileceğiniz teknik ve finansal riskleri detaylıca açıklayacağız. Amacımız, bilinçli bir karar vermeniz için pratik, teknik ve güvenilir bir rehber sunmaktır. Unutmayın, hasarlı bir araç almak maliyet avantajı sağlayabilir; ancak güvenlik ve yapısal bütünlük asla göz ardı edilmemelidir.
Bu derinlemesine rehberde, bir aracın tamir edilip yollara geri dönüp dönemeyeceğini belirleyen teknik ve ekonomik eşikleri öğrenecek, TRAMER kayıtlarını nasıl doğru okuyacağınızı anlayacak ve ağır hasarlı araç alımında sık yapılan hatalardan kaçınmanın yollarını bulacaksınız.
Temel Kavramlar: Pert (Total Kayıp) ve Ağır Hasarın Tanımı
Otomotiv jargonunda ve sigorta dünyasında “pert” ve “ağır hasar” terimleri genellikle birbirinin yerine kullanılsa da, teknik ve yasal olarak aralarında çok net bir ayrım bulunur. Bu fark, aracın gelecekteki değerini, sigortalanma kabiliyetini ve en önemlisi yapısal bütünlüğünü doğrudan etkiler.
Ağır Hasar Kaydı Nedir?
Ağır hasar kaydı, bir aracın karıştığı kazada oluşan hasarın, aracın piyasa değerinin (rayiç bedelinin) belirli bir yüzdesini aşması durumudur. Bu yüzde, genellikle sigorta şirketleri tarafından belirlenir ve Türkiye’de Kasko poliçelerine göre büyük ölçüde değişmekle birlikte, genellikle aracın rayiç bedelinin %50 ila %70’i arasında bir onarım maliyetine ulaşıldığında bu kayıt işlenir.
- Onarım Mümkünlüğü: Ağır hasarlı araçlarda onarım, teknik olarak mümkündür ve ekonomik açıdan bir ihtimal dahilindedir. Sigorta şirketi, tamir masraflarını ödeyerek aracın onarımını finanse edebilir.
- TRAMER Kaydı: TRAMER (Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi) kayıtlarında bu durum “Ağır Hasarlı” olarak belirtilir.
- Yapısal Durum: Ağır hasar, genellikle ciddi kaporta, mekanik veya şasi hasarı anlamına gelebilir; ancak, doğru ve profesyonel bir onarım ile aracın yasal olarak trafiğe çıkmasında bir engel bulunmaz.
Pert (Total Kayıp) Kaydı Nedir?
“Pert Total” veya “Total Kayıp” terimi, hasarın onarım maliyetinin aracın rayiç bedelini aştığı veya aracın onarılmasının teknik olarak imkansız hale geldiği durumlarda kullanılır. Sigorta terminolojisinde bu duruma “Ekonomik Total Kayıp” da denir.
Ekonomik Total Kayıp Kuralı
Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) kurallarına göre, bir aracın onarım maliyetinin, kaza tarihindeki piyasa rayiç değerinin belirli bir yüzdesini (çoğu poliçede %70 veya %75) aşması durumunda, araç “pert” kabul edilir.
- Sigorta Süreci: Araç pert olduğunda, sigorta şirketi hasar bedelini (poliçe limitleri dahilinde) araç sahibine öder ve hasarlı aracın mülkiyeti sigorta şirketine geçer.
- Satış Süreci: Sigorta şirketi, mülkiyetini aldığı bu hasarlı aracı (hurda araç) genellikle ihale yoluyla satışa çıkarır. Bu araçlar genellikle “ağır hasarlı” araçlardan daha ciddi yapısal hasara sahiptir.
- Kayıt Durumu: Pert araçlar, eğer hurdaya ayrılırsa trafik kaydı silinir. Ancak onarım için satılırsa, TRAMER’de “Pert Kayıtlı” veya “Total Kayıp” olarak yer alır ve bu durum aracın değerini büyük ölçüde düşürür.
Araba Pert Oldu Mu Ağır Hasar Mı? Arasındaki Farkın Özeti
| Kriter | Ağır Hasar | Pert (Total Kayıp) |
|---|---|---|
| Onarım Maliyeti | Rayiç bedelin %50 – %70’ini aşar. | Rayiç bedelin %70 – %75’ini aşar. |
| Yasal Durum | Trafiğe çıkışı onarım sonrası mümkündür. | Mülkiyeti sigorta şirketine geçer; onarım sonrası kayıt devam edebilir. |
| Hasar Kaydı | TRAMER’de “Ağır Hasarlı” olarak görünür. | TRAMER’de “Pert Kayıtlı” veya “Total Kayıp” olarak görünür. |
| Risk Düzeyi | Orta-Yüksek (Tamir kalitesine bağlı). | Çok Yüksek (Yapısal bütünlük riski çok fazladır). |
Kayıt Süreci ve Resmi Belgeler: TRAMER Kayıtlarında Nasıl Görünür?
Bir aracın pert mi yoksa ağır hasarlı mı olduğunu anlamak için tek ve en güvenilir kaynak, TRAMER kayıtlarıdır. TRAMER sistemi, tüm sigorta işlemlerini ve kaza bilgilerini merkezileştirir. Bu kayıtları doğru okumak, alım risklerini yönetmenin ilk adımıdır.
TRAMER Sorgulamasında Nelere Bakılmalı?
TRAMER sorgulaması yapıldığında, aracın karıştığı kazalar, ödenen hasar bedelleri ve en önemlisi hasarın niteliği listelenir. “Araba pert oldu mu ağır hasar mı?” sorusunun cevabı genellikle bu kayıtlarda gizlidir:
- Hasarın Niteliği: Kayıtta “Ağır Hasar Kaydı” veya “Pert Total” (Total Kayıp) ibaresinin olup olmadığını kontrol edin.
- Tarih ve Miktar: Hasarın meydana geldiği tarih ve sigorta şirketi tarafından ödenen hasar bedeli (TL cinsinden) önemlidir. Eğer ödenen miktar, kaza tarihindeki aracın rayiç bedeline çok yakın veya üzerindeyse, aracın pert olma ihtimali yüksektir.
- Değişen Parçalar: Bazı kayıtlar, değişen ana parçaları listeleyebilir (örneğin, şasi, tavan, direk). Eğer hayati öneme sahip yapısal parçalar değiştiyse veya onarıldıysa, bu durum ağır hasar veya pert sinyalidir.
Uyarı: Hasar kaydının düşük çıkması, aracın yapısal olarak sağlam olduğu anlamına gelmez. Özellikle eski model araçlarda, sigorta bedeli düşük olduğu için büyük yapısal hasarlar bile “hafif hasar” olarak kayda geçebilir. Bu nedenle TRAMER bilgisi, profesyonel ekspertiz ile desteklenmelidir.
Hasar Oranı Hesaplaması ve Rayiç Bedel İlişkisi
Sigorta şirketleri, hasar oranını belirlerken aracın kaza anındaki güncel piyasa değerini (rayiç bedelini) baz alır. Bu, alıcı için önemli bir referans noktasıdır.
Eğer TRAMER’de bir kaza için ödenen hasar bedeli, o dönemdeki rayiç bedelin %50’sini aşıyorsa, bu durum aracın ciddi bir onarım gördüğünü gösterir. Eğer bu oran %70-75 bandını aşıyorsa ve araç hala trafikteyse, bu, sigorta şirketinden pert bedeli alınmış ancak onarılıp tekrar satılmış bir araç olduğu anlamına gelir. Bu durumda aracın potansiyel yapısal sorunları açısından son derece dikkatli olmak gerekir.
Pert Kayıtlı Araç Satın Almanın Riskleri: Güvenlikten Değere
Pert kayıtlı araçlar, piyasa değerinin oldukça altında satıldığı için cazip görünebilir. Ancak, “araba pert oldu mu ağır hasar mı?” sorusunun cevabı ‘pert’ ise, bu, sadece bir değer kaybı değil, aynı zamanda ciddi teknik riskler taşıdığı anlamına gelir. Bu riskler, aracın güvenliğini ve gelecekteki kullanım maliyetlerini doğrudan etkiler.
1. Güvenlik ve Yapısal Bütünlük Sorunları
Pert araçlar, genellikle kritik taşıyıcı sistemlerde (şasi, direkler, tavan) geri döndürülemez deformasyonlar yaşar. Bu, onarım ne kadar iyi yapılırsa yapılsın, aracın fabrika çıkışındaki mukavemetine ulaşmasını imkansız kılabilir.
- Şasi Hasarı: Şasi, aracın iskeletidir. Şasideki eğilmeler, kaymalar veya kesme-kaynak işlemleri, aracın yol tutuşunu, direksiyon dengesini ve kaza anındaki darbe emme kapasitesini (crumple zone) bozar. Bu durum, ikinci bir kaza anında yolcular için hayati risk oluşturur.
- Airbag (Hava Yastığı) Sistemleri: Büyük kazalarda Airbag’ler açılır. Pert araçların onarımında, Airbag sistemlerinin sadece görsel olarak yerine yerleştirilmesi veya hiç değiştirilmemesi gibi etik dışı uygulamalarla karşılaşılabilir. Tamir sonrası Airbag sisteminin doğru çalışıp çalışmadığını kontrol etmek zordur ve hayati öneme sahiptir.
- Aks ve Süspansiyon Geometrisi: Ciddi hasarlar, aks geometrisini bozar. Bu, lastiklerin dengesiz aşınmasına, direksiyonun çekmesine ve yüksek hızda stabilite kaybına yol açar.
Profesyonel Tavsiye: Pert kayıtlı bir aracı düşünüyorsanız, MUTLAKA yetkili bir ekspertiz merkezinde lazer ölçümlü şasi kontrolü yaptırın. Görsel inceleme yeterli değildir.
2. İkinci El Değer Kaybı ve Satış Zorluğu
Bir aracın pert kaydının olması, satış değerini piyasa rayiç bedeline göre %30 ila %50 oranında düşürebilir. Bu indirim cazip görünse de, bu aracı satmaya çalıştığınızda aynı zorluklarla ve değer kaybıyla siz de karşılaşacaksınız.
Alıcılar, genellikle pert kayıtlı araçlardan kaçınır. Bu, aracınızı nakde çevirme süresini uzatır ve satış fiyatında ek tavizler vermenize neden olabilir. Unutmayın, pert kaydı, aracın geçmişinden silinmeyecek kalıcı bir damgadır.
3. Sigorta ve Kasko Sorunları
Pert kayıtlı araçların kaskolanması zor ve maliyetlidir. Sigorta şirketleri, geçmişte büyük hasar görmüş bir aracı sigortalarken çok daha yüksek prim talep eder veya belirli riskleri (örneğin hırsızlık dışındaki kaza teminatlarını) kapsam dışı bırakabilir.
Eğer bir pert araç satın alırsanız, kasko yaptırırken sigorta şirketinin size sunacağı teminatları ve primleri dikkatlice inceleyin. Bazı şirketler, pert kaydı olan araçlara Kasko yapmayı tamamen reddedebilir.
Ağır Hasarlı Aracı Değerlendirirken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Ağır hasarlı araçlar (pert total olmayanlar), onarım kalitesi yüksekse ve hasar şasiye nüfuz etmemişse, daha düşük risk taşıyabilir. Ancak, “ağır hasar” da yüksek risk anlamına gelir ve değerlendirme sürecinde son derece titiz olunmalıdır.
1. Detaylı Ekspertiz Süreci ve Hasar Tespiti
Ağır hasarlı bir aracı incelerken, standart ekspertiz yeterli değildir. Şu özel noktaların incelenmesi gerekir:
a. Şasi ve Taşıyıcı Kısımlar
Aracın ana taşıyıcı direkleri (A, B, C direkleri), tavan, taban sacı ve podyeler (ön tekerlek yuvalarını taşıyan kısımlar) lazer ölçümü ile kontrol edilmelidir. Eğer bu kısımlarda ağır düzeltme, kesme veya ekleme yapılmışsa, aracın yapısal bütünlüğünün tehlikeye girdiğini varsaymak gerekir.
b. Kaporta Onarım Kalitesi
Kaporta onarımının ne kadar profesyonel yapıldığı önemlidir. Yüksek miktarda macun kullanımı, boyadaki dalgalanmalar veya kapı aralıklarındaki uyumsuzluklar (fitment issues), düşük kaliteli tamiratın işaretleridir. Kaliteli onarım, orijinal fabrika kaynak noktalarına yakın teknikler gerektirir.
c. Airbag ve Elektronik Sistemler
Kaza sonucu airbagler açıldıysa, sadece patlayan yastıkların değiştirilmesi yetmez. Airbag beyninin, kemer gergilerinin ve çarpışma sensörlerinin orijinal parçalarla değiştirildiğinden emin olunmalıdır. Bu sistemlerin düzgün çalışmaması, ikinci bir kaza anında korumasız kalmanıza yol açar.
2. Tamir Maliyeti ve Onarım Faturasının İncelenmesi
Ağır hasarlı araçların en büyük riski, onarımın ‘ekonomik’ yollarla yapılmış olmasıdır. Yani, orijinal parçalar yerine yan sanayi veya çıkma (ikinci el) parçalar kullanılmış olabilir. Satıcıdan, onarım sürecine ait faturaları ve kullanılan parçaların listesini talep edin.
- Orijinal Parça Kullanımı: Kritik güvenlik parçalarında (süspansiyon kolları, direksiyon sistemi bileşenleri) orijinal ekipman üreticisi (OEM) parçaları kullanılmalıdır. Yan sanayi parçalar, dayanıklılık ve uyum sorunları yaratabilir.
- Servis Bilgisi: Tamirin yetkili serviste mi yoksa özel bir tamirhanede mi yapıldığı önemlidir. Yetkili servisler genellikle daha yüksek standartta onarım yapar, ancak maliyeti de daha yüksek olur.
Önemli Not: Tamir faturası veya onarım süreci hakkında şeffaflık sağlanamıyorsa, o aracı satın almaktan kaçınmak en güvenli yaklaşımdır.
Araba Pert Oldu Mu Ağır Hasar Mı? Arasındaki Fark ve Alım Riskleri Yönetimi
Araç alımında, pert ve ağır hasar arasındaki farkı bilmek, ne tür bir risk aldığınızı anlamanızı sağlar. Risk yönetimi, sadece fiyat pazarlığı yapmak değil, gelecekteki güvenlik ve maliyetleri tahmin edebilmektir.
Adım Adım Risk Değerlendirme Kılavuzu
Adım 1: Resmi Kayıtları Çekin ve Doğrulayın
TRAMER kaydını sorgulayın. “Pert Total” ibaresi görüyorsanız, güvenlik ve sigorta risklerinin çok yüksek olduğunu kabul edin. Ağır Hasar kaydı varsa, hasarın neden olduğu parçaları anlamaya çalışın.
Adım 2: Hasar Oranını Piyasaya Göre Hesaplayın
Hasar bedelinin, kaza tarihindeki aracın rayiç bedelinin yüzde kaçına denk geldiğini yaklaşık olarak hesaplayın. %50 üzerindeki her hasar, ciddi bir risk taşır.
Adım 3: Profesyonel ve Detaylı Ekspertiz Talep Edin
Aracın geçmişini bilen, tarafsız ve güvenilir bir ekspertiz firması seçin. Özellikle şasi ve Airbag sistemlerine odaklanmalarını isteyin. Lazer ölçümü zorunludur. Ekspertiz ücretinden kaçınmak, gelecekte çok daha büyük maliyetlere yol açabilir.
Adım 4: Kullanım Amacınızı Belirleyin
Aracı uzun süre ve yüksek hızlarda kullanmayı planlıyorsanız, yapısal bütünlük hayati önem taşır. Şehir içi kısa mesafeler için kullanılacak bir pert araç, daha az risk oluşturabilir, ancak güvenlik standartları asla düşürülmemelidir.
Adım 5: Değer Kaybını Fiyata Yansıtın
Pert araçların piyasa değerinin en az %30-50 altında olması gerekir. Ağır hasarlı araçlarda, onarım kalitesine bağlı olarak bu indirim %15-30 arasında değişebilir. Aldığınız indirim, gelecekteki potansiyel tamir maliyetlerini ve ikinci el satış zorluğunu telafi etmelidir.
Sık Yapılan Hatalar ve Önleyici İpuçları
Araç alım sürecinde, tecrübesiz alıcılar genellikle duygusal kararlar verirler veya maliyet avantajına çok fazla odaklanırlar. Bu, ağır hasarlı veya pert araç alımında ciddi sonuçlar doğurabilir.
- Sadece Kaportaya Bakmak: Aracın dışı ne kadar iyi boyanmış olursa olsun, asıl tehlike içeride, şasi ve taşıyıcı direklerdedir. Görsel kusursuzluk sizi yanıltmamalıdır.
- Airbag Lambasına Güvenmek: Airbag lambasının yanmaması, sistemin çalıştığı anlamına gelmez. Bazı dolandırıcılar, arızayı gizlemek için lambayı devre dışı bırakabilirler. Elektronik kontrol ünitesinin (ECU) detaylı taraması yapılmalıdır.
- “Basit Bir Hasardı” Açıklamasına İnanmak: Eğer hasar bedeli aracın rayiç bedelinin yarısından fazlaysa, bu hiçbir zaman “basit” bir hasar değildir. Satıcının hasarı küçültme eğilimi olabilir; sadece resmi belgelere güvenin.
Ne Zaman Ustaya Gitmeli/Servise Danışmalı?
Eğer ekspertiz raporu şaside eğilme, kritik taşıyıcı parçalarda düzeltme veya airbag sisteminde şüpheli durumlar tespit ederse:
Hemen o aracı almaktan vazgeçmelisiniz veya MUTLAKA o markanın yetkili servisine giderek onarımın fabrika standartlarına uygunluğunu teyit etmelisiniz. Şasi ve güvenlik sistemlerindeki en ufak bir şüphe dahi, aracın alım riskini kabul edilemez seviyeye taşır. Unutmayın, bu bir arıza giderme değil, can güvenliği meselesidir.
Nihai Karar: Pert veya Ağır Hasarlı Araç Almalı Mıyım?
Bu sorunun cevabı, tamamen risk toleransınıza, bütçenize ve aracın teknik durumuna bağlıdır. Pert ve ağır hasar arasındaki farkı anladıktan sonra, bir alım kararını şu şekilde değerlendirebilirsiniz:
Pert Kayıtlı Araçlar
Eğer bir araba pert oldu ise, bu, genellikle onarımın ekonomik olarak mantıklı olmadığı bir noktaya ulaşıldığı anlamına gelir. Bu araçlar, sadece çok düşük bütçeli, riskleri tamamen kabul eden ve araç tamirinden iyi anlayan kişiler tarafından düşünülmelidir. Güvenlik donanımı ve yapısal sağlamlık konusunda asla taviz vermeyin. Profesyonel olarak onarılmamış bir pert araç, uzun vadede size hem maliyet hem de güvenlik açısından ağır bedeller ödetebilir.
Ağır Hasarlı Araçlar
Ağır hasarlı araçlar, doğru ekspertiz, şeffaf onarım geçmişi ve yüksek kaliteli parçaların kullanıldığı kanıtlanırsa, bütçe dostu bir seçenek olabilir. Bu tür araçlarda en önemli kriter, hasarın ana taşıyıcı sisteme (şasi) ne kadar zarar verdiğidir. Eğer hasar sadece kaporta ve dış mekanik parçalarla sınırlıysa, risk daha düşüktür. Ancak her zaman TRAMER kaydını kontrol edin ve alım öncesi profesyonel yardım alın.
Özetle: Her iki durumda da, alacağınız araca piyasa değerinin altında bir fiyat biçildiğini ve bunun sebebinin büyük bir kaza olduğunu unutmayın. Fiyattaki avantaj, potansiyel riskleri ve gelecekteki değer kaybını dengelemelidir. Güvenlik, fiyattan her zaman daha önemlidir.
Sonuç: Bilinçli Karar, Güvenli Sürüş
oto.net.tr olarak, araba pert oldu mu ağır hasar mı? Arasındaki fark ve alım riskleri konusunun karmaşıklığını ve önemini biliyoruz. Türkiye’deki araç sahipleri için bu ayrım, binlerce liralık fark yaratabileceği gibi, can güvenliğini de ilgilendirir.
Unutulmaması gereken ana çıkarım şudur: Ağır hasar, onarımın mümkün ve ekonomik olarak kabul edilebilir olduğu, ancak pert (total kayıp), onarımın teknik ya da ekonomik olarak mantıklı olmadığı durumlardır. Pert araçlar her zaman en yüksek güvenlik ve değer kaybı riskini taşır.
Araç alımı sırasında acele etmeyin. TRAMER kaydını eksiksiz okuyun, hasar oranını rayiç bedele göre değerlendirin ve en önemlisi, yetkili ve güvenilir bir ekspertiz merkezinden detaylı şasi kontrolü talep edin. Bir aracın geçmişi ne kadar şeffaf olursa, sizin için risk o kadar azalır. Güvenli sürüşler dileriz!
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. Pert Kayıtlı Araçlara Kasko Yapılabilir mi?
Pert kayıtlı araçlara kasko yapılması mümkündür, ancak sigorta şirketleri genellikle daha yüksek primler uygular ve teminat kapsamını daraltabilir. Aracın tamir kalitesine ve sigorta şirketinin risk politikasına bağlıdır. Bazı şirketler total kayıp riskini sigortalamayı reddedebilir.
2. Ağır Hasar Kaydı Aracı Hurdaya Çıkarır mı?
Hayır, ağır hasar kaydı aracın hurdaya çıkması anlamına gelmez. Ağır hasarlı araçlar, onarıldıktan ve gerekli teknik muayeneleri geçtikten sonra trafiğe geri dönebilir. Hurda işlemi sadece pert (total kayıp) araçlar için, araç sahibinin sigorta şirketine mülkiyeti devretmesi durumunda gündeme gelir.
3. Bir Aracın Pert Olup Olmadığını Nasıl Kontrol Ederim?
Aracın pert olup olmadığını kontrol etmek için TRAMER kaydını sorgulayın. Kayıtta “Pert Total”, “Total Kayıp” veya “Çalınan Araç Kayıp/Çalınan Araç Bulunamadı” ibareleri varsa araç pert kabul edilmiştir. Ayrıca, hasar bedelinin kaza anındaki rayiç bedelin %70’ini aşıp aşmadığını kontrol edin.
4. Pert Araçlarda Airbag Sorunları Nasıl Anlaşılır?
Airbag sorunlarını anlamak için sadece gösterge panelindeki uyarı lambasına bakmak yeterli değildir. Profesyonel ekspertiz sırasında, OBD (Yerleşik Teşhis) cihazı ile Airbag kontrol ünitesine bağlanılmalı ve sistemdeki hata kodları (özellikle çarpışma sensörleri ve emniyet kemeri gergileri ile ilgili) detaylıca incelenmelidir.
5. Ağır Hasar Kayıtlı Araç Satın Alırken Ne Kadar İndirim Yapılmalıdır?
Piyasada onarımı kaliteli yapılmış, şasi sorunu olmayan ağır hasarlı araçlar için ortalama piyasa rayiç bedelinin %15 ila %30 altında bir indirim makul kabul edilir. Ancak bu oran, hasarın niteliğine (ön veya yan darbe), onarımın kalitesine ve aracın modeline göre büyük ölçüde değişebilir. Pert kayıtlı araçlarda indirim oranı %30’un üzerine çıkmalıdır.
6. Şasi Kontrolü Neden Bu Kadar Önemlidir?
Şasi, aracın tüm yükünü taşıyan ve kaza anında enerjiyi emerek yolcuları koruyan ana yapıdır. Şasideki bozulmalar, aracın yol tutuşunu, lastik aşınmasını ve en önemlisi pasif güvenlik performansını kalıcı olarak düşürür. Bu nedenle, pert veya ağır hasar durumlarında şasi kontrolü, bir arabanın güvenilirliğini belirleyen en kritik testtir.
